Мәтінді есептер: теңдеулер және әріпті өрнектер
Математикалық сауаттылық · Сандық талқылау
Көптеген өмірлік есептерді теңдеумен шешу ыңғайлы: белгісізді әріппен (x) белгілеп, шартты математика тілінде жазып, шешеді. Әріпті өрнек — кез келген мәндер үшін есептейтін формула: жол құны 300 + 120k, мұндағы k — километр.
Мысал. Қалам қарындаштан 150 тг қымбат. Екі қалам мен үш қарындаш 1 300 тг тұрады. Қалам қанша тұрады? Қарындаш — x тг болсын, онда қалам — x + 150. 2(x + 150) + 3x = 1 300 → 5x + 300 = 1 300 → x = 200. Қалам: 200 + 150 = 350 тг. Тексеру: 2 · 350 + 3 · 200 = 700 + 600 = 1 300 ✓.
Типтік сызбалар: «…-ге артық» → қосамыз; «… есе артық» → көбейтеміз; қозғалыс есептері S = v · t; бірлескен жұмыс — өнімділіктерді қосады (1 сағатта біріншісі жұмыстың 1/6 бөлігін, екіншісі 1/3 бөлігін жасайды, бірге 1/2 → 2 сағат).
Ең бастысы
- Белгісізді әріппен белгілеп, шартты жазыңыз.
- «…-ге артық» — қосу, «… есе артық» — көбейту.
- Қозғалыс: S = v · t; жұмыс: A = N · t.
- Әрқашан орнына қойып тексеріңіз.
Тесттегі тұзақ
Қойылған сұраққа жауап беріңіз: қаламның бағасын сұраса, ал сіз x = 200 (қарындаш) таптыңыз — бұл әлі жауап емес.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Салымға жыл сайын капиталдандырылатын жылдық 10%-бен (күрделі пайыз) 100 000 тг салынды. 2 жылдан кейін салымда қанша болады?
- A. 121 000 тг
- B. 120 000 тг
- C. 110 000 тг
- D. 122 000 тг
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Бірінші жыл: 100 000 · 1,1 = 110 000. Екінші жылы пайыз 110 000-ға есептеледі: 110 000 · 1,1 = 121 000 тг.
2. бір дұрыс жауап
Әсел інісінен 3 есе үлкен. 5 жылдан кейін олардың жастарының қосындысы 38 болады. Әсел қазір нешеде?
- A. 21 жаста
- B. 7 жаста
- C. 24 жаста
- D. 18 жаста
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Інісі x жаста, Әсел 3x. 5 жылдан кейін: (x + 5) + (3x + 5) = 38 → 4x = 28 → x = 7. Әсел 3 · 7 = 21 жаста. Абайлаңыз: 7 — інісінің жасы.
3. бір дұрыс жауап
Үш қатарлас жұп санның қосындысы 78-ге тең. Олардың ең үлкенін табыңыз.
- A. 28
- B. 26
- C. 30
- D. 24
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Сандар: x − 2, x, x + 2. Қосындысы 3x = 78, x = 26. Сандар 24, 26, 28; ең үлкені — 28.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз