1 (I), 2 (II), 3 (III) топ элементтері және олардың қосылыстары

Химия · Химия және өмір

IA — сілтілік металдар (Li, Na, K…): бір сыртқы электрон, тотығу дәрежесі +1, өте белсенді — сумен қарқынды әрекеттеседі (2Na + 2H₂O → 2NaOH + H₂), керосин астында сақталады; гидроксидтері — сілтілер. Натрий оттекте Na₂O₂ пероксидіне дейін жанады. Жалынның түсі: Na — сары, K — күлгін, Li — қызыл. Қосылыстары: NaCl, NaHCO₃ (ас содасы), Na₂CO₃ (кальцийленген сода), KCl және K₂CO₃ (поташ) — калий тыңайтқыштары.

IIA — Be, Mg, Ca, Sr, Ba: тотығу дәрежесі +2. Кальций сумен қалыпты жағдайда, магний — қыздырғанда әрекеттеседі; Be(OH)₂ екідайлы. CaO — сөндірілмеген әк, Ca(OH)₂ — сөндірілген әк, CaCO₃ — бор, мәрмәр, әктас. Судың кермектігі — Ca²⁺ және Mg²⁺ иондары: уақытша (гидрокарбонаттар) қайнатумен, тұрақты (сульфаттар, хлоридтер) содамен жойылады. IIIA — бор мен алюминий: тотығу дәрежесі +3. Алюминий берік оксид қабықшасымен қапталған, оның оксиді мен гидроксиді екідайлы: қышқылдармен де, сілтілермен де әрекеттеседі (Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄]). Алюминийді криолит балқымасындағы Al₂O₃-ті (балқу t 2050 °C) электролиздеп алады.

1-мысал. 4,6 г натрий (0,2 моль) сумен 0,1 моль H₂ = 2,24 л береді. 2-мысал. 2Al + 2NaOH + 6H₂O → 2Na[Al(OH)₄] + 3H₂: 5,4 г Al (0,2 моль) 0,3 моль H₂ = 6,72 л береді.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Сілті артық болғанда Al(OH)₃ тұнбасы ериді (Na[Al(OH)₄] түзіледі) — айналымдар тізбегінде соңғы саты жиі дәл осы.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Шойынның болаттан айырмашылығы — құрамында

  1. A. көміртек көбірек (2 %-дан астам)
  2. B. көміртек азырақ (0,1 %-дан аз)
  3. C. хром көбірек
  4. D. темірдің орнына алюминий
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Шойын мен болат — темірдің көміртекпен құймалары. Шойында көміртек 2 %-дан көп — ол қатты, бірақ морт; болатта 2 %-дан аз — ол берік әрі иілгіш. Болатты шойыннан артық көміртекті оттекпен жағып алады.

2. бір дұрыс жауап

Екідайлы (амфотерлі) гидроксид

  1. A. Al(OH)₃
  2. B. NaOH
  3. C. Mg(OH)₂
  4. D. Ca(OH)₂
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Al(OH)₃ қышқылдармен де (Al(OH)₃ + 3HCl → AlCl₃ + 3H₂O), сілтілермен де (Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄]) әрекеттеседі. NaOH пен Ca(OH)₂ — сілтілер, Mg(OH)₂ — ерімейтін негіз: олар сілтімен әрекеттеспейді.

3. бір дұрыс жауап

Судың уақытша (карбонатты) кермектігін жоюға болады

  1. A. қайнату арқылы
  2. B. ас тұзын қосу арқылы
  3. C. салқындату арқылы
  4. D. кальций хлоридін қосу арқылы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Уақытша кермектік кальций мен магний гидрокарбонаттарынан болады; қайнатқанда олар ыдырайды: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃↓ + CO₂ + H₂O — иондар тұнбаға (қақ) кетеді. CaCl₂ керісінше Ca²⁺ иондарын қосады.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз