Металдар және бейметалдардың жалпы сипаттамасы. Металдар өндірісі

Химия · Химия және өмір

Металдар — сыртқы қабатында 1–3 электроны бар элементтер (және d-элементтердің көпшілігі). Металдық байланыс жылтырлықты, иілгіштікті, жылу және электр өткізгіштікті береді (ең жақсы өткізгіштер — күміс пен мыс). Химиялық тұрғыда металдар — тотықсыздандырғыштар. Белсенділік қатары: Li, K, Ba, Ca, Na, Mg, Al, Zn, Cr, Fe, Ni, Sn, Pb, (H), Cu, Hg, Ag, Pt, Au. Сутектен сол жақтағы металдар оны тұз қышқылы мен сұйылтылған күкірт қышқылынан ығыстырады; белсендірек металл белсенділігі төмен металды тұз ерітіндісінен ығыстырады. Бейметалдар (кестенің оң жақ жоғарғы бұрышы) — көбіне тотықтырғыштар; сутекпен ұшқыш қосылыстар түзеді, жоғары оксидтері — қышқылдық.

Металлургия: пирометаллургия — оксидтерді қыздырып көмірмен, CO-мен, сутекпен немесе алюминиймен (алюминотермия) тотықсыздандыру; гидрометаллургия — металды тұз ерітіндісінен бөлу; электрометаллургия — балқымаларды электролиздеу (Na, K, Ca, Mg, Al). Темірді домна пешінде қорытады: кокс жанып CO₂ түзеді, ол CO-ға айналады да кенді тотықсыздандырады (Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂); әктас — бос жынысты шлакқа байланыстыратын флюс. Шойын алынады (көміртек 2 %-дан көп); болатты (көміртек 2 %-дан аз) шойыннан артық көміртекті жағып алады. Коррозия — металдардың өздігінен бұзылуы; қорғау — жабындар, легірлеу, протекторлар.

Мысал. 16 г Fe₂O₃-ті алюминотермиямен тотықсыздандыруға қажет алюминий массасы: Fe₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Fe; n(Fe₂O₃) = 16 / 160 = 0,1 моль → Al 0,2 моль · 27 = 5,4 г.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Темір мен алюминий суықта концентрлі HNO₃ пен H₂SO₄-те пассивтенеді — сутекке дейін тұрса да реакция жүрмейді. Ал мыс тұз қышқылымен мүлде әрекеттеспейді.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Қалыпты жағдайда сумен қарқынды әрекеттесетін металл

  1. A. калий
  2. B. мыс
  3. C. темір
  4. D. күміс
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Сілтілік металдар белсенділік қатарының басында тұр және судан сутекті ығыстырады: 2K + 2H₂O → 2KOH + H₂. Темір сумен тек қатты қыздырғанда (бумен) әрекеттеседі, мыс пен күміс әрекеттеспейді.

2. бір дұрыс жауап

Домна пешінде темірді оксидтерінен тотықсыздандыратын зат

  1. A. көміртек (II) оксиді
  2. B. көміртек (IV) оксиді
  3. C. ауадағы оттек
  4. D. әктас
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Кокс жанып CO₂ түзеді, ол қызған кокспен әрекеттесіп CO-ға айналады; иіс газы темірді тотықсыздандырады: Fe₂O₃ + 3CO → 2Fe + 3CO₂. Әктас — флюс, бос жынысты шлакқа байланыстырады; CO₂ мен O₂ тотықсыздандырғыш емес.

3. бір дұрыс жауап

Металдарды олардың оксидтерінен алюминиймен тотықсыздандырып алу

  1. A. алюминотермия
  2. B. гидрометаллургия
  3. C. электролиз
  4. D. күйдіру
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Алюминий — белсенді металл, қыздырғанда белсенділігі төмен металдардың оксидтерінен оттекті тартып алады: Cr₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Cr; реакция көп жылу бөле жүреді. Гидрометаллургия — металдарды тұз ерітінділерінен алу.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз