Электролиттер ерітінділеріндегі иондық тепе-теңдіктер. Тұздар гидролизі
Химия · Химиялық реакциялардың энергетикасы
Электролиттер ерітіндіде иондарға диссоциацияланады. Күшті электролиттер (күшті қышқылдар HCl, HBr, HI, HNO₃, H₂SO₄, HClO₄; сілтілер; ерігіш тұздардың барлығы дерлік) толық дерлік ыдырайды, әлсіздері (H₂S, H₂CO₃, H₂SO₃, CH₃COOH, HF, NH₃ · H₂O) — ішінара. Ион алмасу реакциялары тұнба, газ немесе әлсіз электролит (су) түзілсе соңына дейін жүреді; қысқартылған иондық теңдеуде тұнбалар, газдар мен әлсіз электролиттер молекула түрінде жазылады.
Суда [H⁺] · [OH⁻] = 10⁻¹⁴, pH = −lg[H⁺], pH + pOH = 14. pH < 7 — қышқылдық орта, 7 — бейтарап, > 7 — сілтілік. Тұз гидролизі — оның иондарының сумен әрекеттесуі. Күшті негіз бен әлсіз қышқылдың тұзы (Na₂CO₃, K₂S, CH₃COONa) анион бойынша гидролизденеді — орта сілтілік; әлсіз негіз бен күшті қышқылдың тұзы (AlCl₃, ZnSO₄, NH₄Cl, FeSO₄) — катион бойынша, орта қышқылдық; күшті негіз бен күшті қышқылдың тұзы (NaCl, KNO₃, Na₂SO₄) — гидролизденбейді. Жылу эффектісі: экзотермиялық реакциялар +Q (ΔH < 0), эндотермиялық −Q (ΔH > 0); Гесс заңы бойынша ол тек бастапқы және соңғы күйге тәуелді.
1-мысал. 0,001 моль/л HCl: [H⁺] = 10⁻³, pH = 3. 2-мысал. 0,005 моль/л H₂SO₄ (екі сатыда, толық): [H⁺] = 0,01, pH = 2. 3-мысал. CH₄ + 2O₂ → CO₂ + 2H₂O + 890 кДж; 8 г метан (0,5 моль) жанғанда 890 · 0,5 = 445 кДж бөлінеді.
Ең бастысы
- Күшті электролиттер иондармен, әлсіздер, тұнбалар мен газдар молекулалармен жазылады.
- pH = −lg[H⁺]; pH + pOH = 14.
- Тұздың ортасын «күшті» серіктес анықтайды.
- Q зат мөлшеріне пропорционал.
Тесттегі тұзақ
Күкірт қышқылы екі H⁺ ионын береді: оның ерітіндісінің pH-ы екі еселенген концентрация бойынша есептеледі. Ал ерітіндінің «екідайлы» ортасы болмайды — қышқылдық, бейтарап немесе сілтілік болады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Әлсіз электролит
- A. сірке қышқылы
- B. тұз қышқылы
- C. натрий гидроксиді
- D. калий хлориді
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Әлсіз электролиттер тек ішінара диссоциацияланады: әлсіз қышқылдар (CH₃COOH, H₂CO₃, H₂S), NH₃ · H₂O. Күшті қышқылдар (HCl), сілтілер (NaOH) және ерігіш тұздардың барлығы дерлік (KCl) толық дерлік диссоциацияланады.
2. бір дұрыс жауап
Концентрациясы 0,01 моль/л натрий гидроксиді ерітіндісінің pH мәні
- A. 12
- B. 2
- C. 10
- D. 13
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: NaOH — күшті негіз: [OH⁻] = 0,01 = 10⁻² моль/л, pOH = 2, pH = 14 − 2 = 12. 2 деген жауап — сілті ерітіндісінде pOH есептелетінін ұмытқанда шығады.
3. бір дұрыс жауап
Сулы ерітіндісінің ортасы сілтілік болатын тұз
- A. Na₂CO₃
- B. NH₄Cl
- C. KNO₃
- D. ZnSO₄
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Na₂CO₃ — күшті негіз бен әлсіз қышқылдың тұзы, анион бойынша гидролиз: CO₃²⁻ + H₂O ⇄ HCO₃⁻ + OH⁻ — орта сілтілік. NH₄Cl мен ZnSO₄ — катион бойынша гидролиз, орта қышқылдық; KNO₃ гидролизденбейді (бейтарап).
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз