Кинетика. Химиялық тепе-теңдік
Химия · Химиялық реакциялардың жүру заңдылықтары
Реакция жылдамдығы — уақыт бірлігіндегі концентрацияның өзгерісі: v = Δc / Δt, моль/(л · с). Ол концентрациямен (әрекеттесуші массалар заңы: aA + bB үшін v = k[A]ᵃ[B]ᵇ; қатты заттардың концентрациясы өрнекке кірмейді), температурамен (Вант-Гофф ережесі: v₂ / v₁ = γ^(Δt/10), γ = 2…4), қатты заттың бет ауданымен және катализатор қатысында артады. Ингибиторлар реакцияны баяулатады.
Қайтымды реакциялар тепе-теңдікке келеді: тура және кері реакциялардың жылдамдықтары тең, концентрациялар енді өзгермейді. Тепе-теңдік константасы K = [C]ᶜ[D]ᵈ / ([A]ᵃ[B]ᵇ). Ле Шателье принципі: тепе-теңдіктегі жүйеге әсер етсе, тепе-теңдік сол әсерді әлсірететін жаққа ығысады. Бастапқы зат қосылса немесе өнім алынса — оңға; қыздырса — эндотермиялық реакция жағына; сығылса — газ мольдері аз жаққа. Катализатор тепе-теңдікті ығыстырмайды.
1-мысал. γ = 3, 20 °C-қа қыздырылды: жылдамдық 3² = 9 есе артты. 2-мысал. Концентрация 30 с ішінде 1,2-ден 0,6 моль/л-ге кеміді: v = 0,6 / 30 = 0,02 моль/(л · с). 3-мысал. H₂ + I₂ ⇄ 2HI, тепе-теңдік кезінде [H₂] = [I₂] = 0,1, [HI] = 0,8 моль/л: K = 0,8² / (0,1 · 0,1) = 64. 4-мысал. 2SO₂ + O₂ ⇄ 2SO₃ + Q: сығу мен салқындату тепе-теңдікті оңға, қыздыру — солға ығыстырады.
Ең бастысы
- v = k[A]ᵃ[B]ᵇ; концентрация n есе артса, жылдамдық nᵃ есе артады.
- v₂ / v₁ = γ^(Δt/10).
- Ле Шателье: тепе-теңдік әсерге «қарсыласады».
- Қысым тек сол және оң жақтағы газ мольдерінің саны әртүрлі болса маңызды.
Тесттегі тұзақ
Катализатор тура және кері реакцияны бірдей жылдамдатады — өнім шығымын арттырмайды. Ал әрекеттесуші массалар заңына қатты заттар (C, Fe, CaCO₃) кірмейді.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Натрий сульфатының сулы ерітіндісін электролиздегенде катодта және анодта түзілетін өнімдер
- A. H₂ және O₂
- B. Na және O₂
- C. Na және SO₂
- D. H₂ және SO₃
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Na⁺ — белсенді металдың ионы, катодта оның орнына су тотықсызданады (H₂). SO₄²⁻ — оттекті анион, анодта су тотығады (O₂). Шын мәнінде су ыдырайды, ал тұз ерітіндіде қалады.
2. бір дұрыс жауап
Реакцияның температуралық коэффициенті 2-ге тең. 30 °C-қа қыздырғанда реакция жылдамдығы
- A. 8 есе артады
- B. 6 есе артады
- C. 60 есе артады
- D. 9 есе артады
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Вант-Гофф ережесі: v₂/v₁ = γ^(Δt/10) = 2^(30/10) = 2³ = 8. Жиі қате — 2 · 3 = 6 деп көбейту.
3. бір дұрыс жауап
2NO + O₂ → 2NO₂ реакциясының жылдамдығы қысымды 2 есе арттырғанда қалай өзгереді
- A. 8 есе артады
- B. 2 есе артады
- C. 4 есе артады
- D. 6 есе артады
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2 есе сығылғанда барлық газдардың концентрациясы 2 есе артады. v = k[NO]²[O₂] → 2² · 2 = 8. 4 деген жауап — оттекті ұмытқанда шығады.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз