Химиялық элементтердің периодтық заңы және периодтық жүйесі

Химия · Заттардың бөлшектері

Д. И. Менделеевтің периодтық заңы (1869): элементтер мен олардың қосылыстарының қасиеттері атом ядросының зарядына периодты түрде тәуелді. Период нөмірі = электрондық қабаттар саны; негізгі (А) топшалар үшін топ нөмірі = сыртқы (валенттік) электрондар саны = жоғары тотығу дәрежесі; бейметалдың төменгі тотығу дәрежесі = топ нөмірі − 8.

Периодта солдан оңға қарай ядро заряды артады, ал қабаттар саны өзгермейді: радиус кішірейеді, электртерістілік пен бейметалдық қасиеттер артады, оксидтер мен гидроксидтер негіздіктен екідайлы арқылы қышқылдыққа өзгереді (Na₂O → MgO → Al₂O₃ → SiO₂ → P₂O₅ → SO₃ → Cl₂O₇). Топта жоғарыдан төмен қабаттар қосылады: радиус пен металдық қасиеттер артады. Ең электртерісті элемент — фтор.

Топтар бойынша формулалар: жоғары оксид R₂O (I), RO (II), R₂O₃ (III), RO₂ (IV), R₂O₅ (V), RO₃ (VI), R₂O₇ (VII); бейметалдардың ұшқыш сутекті қосылыстары RH₄ (IV), RH₃ (V), H₂R (VI), HR (VII).

Мысал. VI топ элементінің RO₃ жоғары оксидінде оттек 60 %. 48 : (M + 48) = 0,6 → M + 48 = 80 → M = 32 — бұл күкірт, оксиді SO₃.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Топ нөмірі валенттік электрондар санына тек негізгі топшаларда тең: темірде (VIIIB) сыртқы қабат 4s², 8 электрон емес.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Судың қайнау температурасының H₂S-пен салыстырғанда ерекше жоғары болуының себебі

  1. A. молекулалар арасындағы сутектік байланыстар
  2. B. су молекуласындағы иондық байланыс
  3. C. судың молярлық массасының үлкендігі
  4. D. металдық байланыс
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Оттек өте электртерісті, сондықтан H₂O молекулалары арасында сутектік байланыстар түзіледі — оларды үзуге қосымша энергия керек. Судың молярлық массасы (18) H₂S-тен (34) керісінше кіші, ал O−H байланысы иондық емес, ковалентті полюсті.

2. бір дұрыс жауап

Азот N₂ молекуласындағы σ- және π-байланыстар саны

  1. A. 1 σ және 2 π
  2. B. 3 σ
  3. C. 2 σ және 1 π
  4. D. 1 σ және 1 π
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: N₂-де үш еселі N≡N байланысы бар. Кез келген еселі байланыста біреуі σ, қалғандары π: үш еселі = 1 σ + 2 π, қос = 1 σ + 1 π. Сондықтан азот өте берік және химиялық белсенділігі төмен.

3. бір дұрыс жауап

Донорлы-акцепторлы механизм бойынша түзілген бөлшек

  1. A. NH₄⁺
  2. B. NH₃
  3. C. CH₄
  4. D. H₂O
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Аммоний ионында азот өзінің бөлінбеген электрон жұбын (донор) бос орбиталі бар H⁺ ионына (акцептор) ортақ пайдалануға береді: NH₃ + H⁺ → NH₄⁺. NH₃, CH₄, H₂O-дағы байланыстар әдеттегі алмасу механизмімен түзілген.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз