Атом құрамы және құрылысы. Химиялық байланыс және зат құрылысы

Химия · Заттардың бөлшектері

Атом — протондар мен нейтрондардан тұратын оң ядро және оның айналасындағы электрондар. Реттік нөмір Z = протондар саны = бейтарап атомдағы электрондар саны; массалық сан A = Z + N, демек нейтрондар саны N = A − Z. Изотоптар — нейтрон саны әртүрлі бір элементтің атомдары. Кестедегі орташа атомдық масса — изотоптардың үлесін ескерген орташа мән.

Электрондар энергетикалық деңгейлер (n = 1, 2, 3…, деңгейде 2n² электроннан артық емес) мен деңгейшелерге орналасады: s (1 орбиталь, 2 электрон), p (3 орбиталь, 6), d (5, 10), f (7, 14). Толу реті: 1s 2s 2p 3s 3p 4s 3d 4p. Бір орбитальда екі электроннан артық болмайды (Паули принципі); бір деңгейшенің орбитальдары алдымен бір-бірден толады (Хунд ережесі) — осылай жұптаспаған электрондар пайда болады.

Байланыс: иондық — металл мен бейметалл арасында (NaCl), ковалентті полюссіз — бірдей бейметалл атомдары арасында (Cl₂, N₂), ковалентті полюсті — әртүрлі бейметалдар арасында (HCl, H₂O), металдық — металдарда, сутектік — F, O, N атомдарымен байланысқан H бар молекулалар арасында. Еселі байланыста біреуі σ, қалғаны π. Тор түрі: атомдық (алмаз, SiO₂ — қатты, қиын балқиды), молекулалық (мұз, йод, CO₂ — оңай балқиды), иондық (тұздар), металдық.

1-мысал. ³⁷Cl атомында протон 17, электрон 17, нейтрон 37 − 17 = 20. 2-мысал. Хлор: 75 % ³⁵Cl және 25 % ³⁷Cl → Aᵣ = 35 · 0,75 + 37 · 0,25 = 35,5. 3-мысал. Азот 1s²2s²2p³: үш p-электрон үш орбитальда бір-бірден — 3 жұптаспаған электрон, валенттілігі III.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Иондарда электрон саны реттік нөмірге тең емес: Na⁺ — 10 электрон, Cl⁻ — 18. Және 4s деңгейшесі 3d-ден бұрын толатынын ұмытпаңыз.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Иондық байланысы бар зат

  1. A. KCl
  2. B. HCl
  3. C. Cl₂
  4. D. CCl₄
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Иондық байланыс — типтік металл мен типтік бейметалл арасында: K⁺ және Cl⁻. HCl мен CCl₄ — ковалентті полюсті (әртүрлі бейметалдар), Cl₂ — ковалентті полюссіз (бірдей атомдар).

2. бір дұрыс жауап

Атомдық кристалдық торы бар зат

  1. A. алмаз
  2. B. мұз
  3. C. йод
  4. D. натрий хлориді
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Атомдық тордың түйіндерінде берік ковалентті байланыстармен байланысқан атомдар тұрады (алмаз, кремний, SiO₂): заттар өте қатты және қиын балқиды. Мұз бен йод — молекулалық торлар (оңай балқиды), NaCl — иондық тор.

3. бір дұрыс жауап

Метан молекуласындағы көміртек атомының гибридтену типі және валенттік бұрышы

  1. A. sp³, 109°28′
  2. B. sp², 120°
  3. C. sp, 180°
  4. D. sp³, 90°
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: CH₄-те көміртектің бір s- және үш p-орбиталі тетраэдр төбелеріне бағытталған төрт sp³-орбиталь түзеді, бұрышы 109°28′. sp² (120°) — этилен, бензол; sp (180°) — ацетилен, CO₂.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз