Көмірсулар

Химия · Химия және қоршаған орта

Көмірсулар — жалпы формуласы Cₙ(H₂O)ₘ табиғи заттар. Өсімдіктерде фотосинтез кезінде түзіледі: 6CO₂ + 6H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6O₂. Моносахаридтер: глюкоза C₆H₁₂O₆ — альдегидоспирт (бес −OH тобы және альдегид тобы): «күміс айна» және Cu(OH)₂-мен ашық көк ерітінді береді; фруктоза — оның изомері (кетоноспирт). Глюкозаның спирттік ашуы: C₆H₁₂O₆ → 2C₂H₅OH + 2CO₂; сүт қышқылды ашу — сүт қышқылы. Рибоза мен дезоксирибоза (пентозалар) РНҚ мен ДНҚ құрамына кіреді.

Дисахарид сахароза C₁₂H₂₂O₁₁ (глюкоза + фруктоза) «күміс айна» бермейді; гидролизденгенде глюкоза мен фруктоза береді. Полисахаридтер (C₆H₁₀O₅)ₙ: крахмал (α-глюкоза қалдықтары; йодпен — көк түс; өсімдіктердің қор заты) және целлюлоза (β-глюкоза қалдықтары, сызықтық тізбектер; клетчатка, мақта, ағаш). Толық гидролизденгенде екеуі де глюкоза береді.

Мысал. 162 г крахмалдың толық гидролизі: әр C₆H₁₀O₅ буынына (M = 162) — бір глюкоза молекуласы, 162 / 162 · 180 = 180 г глюкоза алынады.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Крахмал мен целлюлозаның формуласы бірдей (C₆H₁₀O₅)ₙ, бірақ қасиеттері әртүрлі: крахмал α-глюкозадан, целлюлоза β-глюкозадан құралған, йод тек крахмалмен көгереді.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Этаналь (сірке альдегиді) тотыққанда түзілетін өнім

  1. A. сірке қышқылы
  2. B. этанол
  3. C. этилен
  4. D. ацетон
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Альдегидтер карбон қышқылдарына дейін оңай тотығады («күміс айна» және Cu(OH)₂-мен реакциялар осыған негізделген): CH₃CHO → CH₃COOH. Этанол альдегидті сутекпен тотықсыздандырғанда түзіледі.

2. бір дұрыс жауап

«Күміс айна» реакциясын беретін көмірсу

  1. A. глюкоза
  2. B. сахароза
  3. C. крахмал
  4. D. целлюлоза
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Глюкоза — альдегидоспирт: молекуласында күмісті Ag₂O-ның аммиактағы ерітіндісінен тотықсыздандыратын альдегид тобы бар. Сахароза, крахмал және целлюлозада ондай бос топ жоқ.

3. бір дұрыс жауап

Йод ерітіндісімен көк түс беретін зат

  1. A. крахмал
  2. B. глюкоза
  3. C. сахароза
  4. D. целлюлоза
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Йод крахмалмен (дәлірек айтқанда, оның спираль тәрізді амилоза молекулаларымен) ерекше көк түс береді — картоп пен нандағы крахмалды осылай анықтайды. Глюкоза, сахароза және целлюлоза мұндай реакция бермейді.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз