Оттекті органикалық қосылыстар

Химия · Химия және қоршаған орта

Спирттер R−OH: қаныққан біратомдылар CₙH₂ₙ₊₁OH (метанол — күшті у, этанол). Натриймен (2C₂H₅OH + 2Na → 2C₂H₅ONa + H₂), галогенсутектермен, қышқылдармен (этерификация) әрекеттеседі, CuO-мен тотығады: біріншілік → альдегидтер, екіншілік → кетондар. Этанолдың дегидратациясы: 170 °C-та H₂SO₄-пен → этилен. Көпатомды спирттер (этиленгликоль, глицерин) Cu(OH)₂-мен ашық көк ерітінді береді. Фенол C₆H₅OH — әлсіз қышқыл (спирттерден айырмашылығы — сілтімен әрекеттеседі), бром суымен — 2,4,6-трибромфенолдың ақ тұнбасы, FeCl₃-пен — күлгін түс.

Альдегидтер R−CHO (формальдегид, сірке альдегиді): қышқылдарға дейін тотығады — «күміс айна» (RCHO + Ag₂O → RCOOH + 2Ag) және қыздырғанда Cu(OH)₂-мен (Cu₂O қызыл тұнбасы) реакциялары; сутекпен біріншілік спирттерге дейін тотықсызданады. Кетондар R−CO−R (ацетон) әрі қарай тотықпайды, «айна» бермейді; ацетон — пропанальдың кластар аралық изомері. Карбон қышқылдары R−COOH: әлсіз, белсенді металдармен, негіздермен, карбонаттармен әрекеттеседі; құмырсқа қышқылында альдегид бөлігі бар және ол «күміс айна» береді. Күрделі эфирлер — этерификация өнімі (CH₃COOH + C₂H₅OH ⇄ CH₃COOC₂H₅ + H₂O, катализатор H₂SO₄); майлар — глицерин мен жоғары қышқылдардың күрделі эфирлері; сілтімен сабындау глицерин мен сабын береді.

Мысал. 46 г этанолдан (1 моль) және артық сірке қышқылынан 80 % шығыммен 1 · 88 · 0,8 = 70,4 г этилацетат алынады.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Формальдегид «күміс айна» реакциясында 1 мольге 4 моль күміс береді (HCHO CO₂-ге дейін тотығады), ал қалған альдегидтер — 2 моль. Альдегидті анықтау есептерінде екі нұсқаны да тексеріңіз.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Метанға тән реакция

  1. A. жарықта сутектің хлормен орынбасуы
  2. B. су қосып алу
  3. C. полимерлену
  4. D. сутек қосып алу
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Метанда барлық байланыс дара, оған қосып алатын ештеңе жоқ — сондықтан алкандарға орынбасу тән (жарықта, радикалдық): CH₄ + Cl₂ → CH₃Cl + HCl. Қосып алу мен полимерлену қанықпаған көмірсутектерге тән.

2. бір дұрыс жауап

Көпатомды спирттерді (глицеринді) анықтайтын реактив

  1. A. жаңа тұндырылған Cu(OH)₂ — ашық көк ерітінді
  2. B. бром суы — түссізденуі
  3. C. йод ерітіндісі — көк түс
  4. D. FeCl₃ — күлгін түс
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Глицерин мен этиленгликоль Cu(OH)₂-нің көгілдір тұнбасын ерітіп, ашық көк ерітінді түзеді. Йод ерітіндісі — крахмалға, FeCl₃ (күлгін түс) — фенолға реактив.

3. бір дұрыс жауап

Спирттің концентрлі күкірт қышқылы қатысында карбон қышқылымен әрекеттесуі

  1. A. этерификация
  2. B. сабындану
  3. C. гидрлеу
  4. D. полимерлену
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Этерификация күрделі эфир мен су береді: CH₃COOH + C₂H₅OH ⇄ CH₃COOC₂H₅ + H₂O (H₂SO₄ — катализатор әрі су тартқыш). Сабындану — кері процесс, күрделі эфирдің сілтілік гидролизі.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз