Ауыспалы элементтер және олардың қосылыстары. Кешенді қосылыстар

Химия · Химия және өмір

Ауыспалы (d-)элементтер — Cr, Mn, Fe, Cu, Zn, Ag және т.б. — бірнеше тотығу дәрежесі бар металдар; олардың қосылыстары көбіне түсті. Жалпы ереже: тотығу дәрежесі артқан сайын оксидтер мен гидроксидтердің қасиеттері негіздіктен қышқылдыққа өзгереді. Хром: CrO және Cr(OH)₂ негіздік (+2), Cr₂O₃ және Cr(OH)₃ екідайлы (+3), CrO₃ және H₂CrO₄ қышқылдық (+6); хроматтар (сары) сілтілік ортада, дихроматтар (қызғылт сары) қышқылдық ортада тұрақты. Марганец: KMnO₄ (+7) — күшті тотықтырғыш. Темір: +2 және +3; Fe(OH)₂ — ақ (ауада жасылданады), Fe(OH)₃ — қоңыр; Fe³⁺ KSCN роданидімен — қан-қызыл ерітінді. Мыс: +1, +2; мыс купоросы CuSO₄ · 5H₂O — көк, Cu(OH)₂ — көгілдір тұнба. Мырыш — екідайлы.

Кешенді қосылыс ішкі сферадан (квадрат жақшада: кешентүзуші + лигандтар) және сыртқы сферадан тұрады. K₃[Fe(CN)₆]-да кешентүзуші Fe³⁺, лигандтар CN⁻, координациялық сан 6, сыртқы сфера — 3K⁺. Кешентүзушінің тотығу дәрежесін заряд бойынша табады: K₄[Fe(CN)₆]-да 4 · (+1) + x + 6 · (−1) = 0 → x = +2. Басқа мысалдар: Na[Al(OH)₄], [Cu(NH₃)₄]SO₄ (ашық көк, координациялық сан 4), [Ag(NH₃)₂]OH — «күміс айна» реактиві.

Мысал. Fe₂O₃-тегі темірдің массалық үлесі = 112 / 160 = 70 %, Fe₃O₄-те = 168 / 232 ≈ 72,4 % — магнетит темірге бай.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Сыртқы сферадағы калий иондарының саны — координациялық сан емес. K₃[Fe(CN)₆]-да координациялық сан 3 емес, 6.

Өзіңді тексер

1. сәйкестік

Заттың тривиал атауы мен формуласын сәйкестендіріңіз

  1. A. ас содасы
  2. B. сөндірілген әк
  1. 1. NaHCO₃
  2. 2. Ca(OH)₂
  3. 3. Na₂CO₃
  4. 4. CaO
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: Ас содасы — натрий гидрокарбонаты NaHCO₃; Na₂CO₃ — кальцийленген сода. Сөндірілген әк — Ca(OH)₂, ол сөндірілмеген әкті CaO сумен «сөндіргенде» түзіледі.

2. сәйкестік

Ион мен оны анықтауға мүмкіндік беретін реактивті сәйкестендіріңіз

  1. A. Cl⁻
  2. B. NH₄⁺
  1. 1. AgNO₃ — ақ ірімшік тәрізді тұнба
  2. 2. қыздырғанда сілті — аммиак иісі
  3. 3. BaCl₂ — ақ тұнба
  4. 4. KSCN — қызыл түс
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ (ақ ірімшік тәрізді тұнба). NH₄⁺ + OH⁻ →(t°) NH₃↑ + H₂O — өзіне тән иіс, дымқыл лакмус қағазы көгереді. BaCl₂ SO₄²⁻-ні, KSCN Fe³⁺-ті анықтайды.

3. бір немесе бірнеше дұрыс жауап

Екідайлы (амфотерлі) оксидтер

  1. A. Al₂O₃
  2. B. ZnO
  3. C. BeO
  4. D. CaO
  5. E. SO₃
  6. F. Na₂O
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A, B, C

Талдау: Al₂O₃, ZnO және BeO қышқылдармен де, сілтілермен де әрекеттеседі. CaO мен Na₂O — негіздік оксидтер (тек қышқылдармен), SO₃ — қышқылдық (тек сілтілермен).

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз