16 (VI) топ элементтері. Күкірт қышқылын жанасу әдісімен өндіру
Химия · Химия және өмір
Оттек пен күкірт: 6 сыртқы электрон (ns²np⁴). Оттек — электртерістілігі бойынша екінші элемент, аллотропиясы: O₂ және озон O₃. Күкірт — тотығу дәрежелері −2 (H₂S, сульфидтер), 0, +4 (SO₂, сульфиттер), +6 (SO₃, H₂SO₄, сульфаттар); ромбылық күкірт S₈ — сары кристалдар. H₂S — шіріген жұмыртқа иісті улы газ, тотықсыздандырғыш. SO₂ — қышқылдық оксид, әрі тотықтырғыш, әрі тотықсыздандырғыш (KMnO₄ ерітіндісін түссіздендіреді). Күкірт сілтімен диспропорцияланады: 3S + 6KOH → 2K₂S + K₂SO₃ + 3H₂O.
Күкірт қышқылы: сұйылтылғаны — кәдімгі күшті қышқыл (сутекке дейінгі металдармен H₂ береді); концентрлісі — тотықтырғыш (мыспен SO₂ береді, Fe мен Al-ды пассивтейді), суды қатты сіңіреді — сондықтан қышқылды суға құяды, керісінше емес. SO₄²⁻-ке сапалық реакция — BaSO₄ ақ тұнбасы. Жанасу әдісі: 1) пиритті күйдіру (4FeS₂ + 11O₂ → 2Fe₂O₃ + 8SO₂) немесе күкіртті жағу, газды тазарту; 2) ванадий катализаторында (V₂O₅) 400–500 °C-та тотықтыру 2SO₂ + O₂ ⇄ 2SO₃ + Q; 3) SO₃-ті концентрлі күкірт қышқылымен сіңіру — олеум алынады (сумен болмайды: қышқыл тұманы түзіледі).
Мысал. 32 кг күкірттен теория бойынша 98 кг H₂SO₄ алынады: S → SO₂ → SO₃ → H₂SO₄, 1 кмоль күкірт 1 кмоль қышқыл береді. 120 кг пириттен FeS₂ (1 кмоль, екі күкірт атомы) — 2 кмоль = 196 кг қышқыл.
Ең бастысы
- Күкірт: −2, 0, +4, +6.
- Жанасу әдісі: күйдіру → V₂O₅, 400–500 °C → конц. H₂SO₄-пен сіңіру (олеум).
- SO₄²⁻-ні Ba²⁺ анықтайды (ақ тұнба).
- Концентрлі H₂SO₄ — тотықтырғыш, металдармен H₂ бермейді.
Тесттегі тұзақ
SO₃-ті сумен емес, концентрлі қышқылмен сіңіреді. Ал FeS₂-де күкірт атомы екеу — пирит есептерінде қышқыл мольі пирит мольінен екі есе көп.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Жүруі мүмкін реакция
- A. Cl₂ + 2KI → 2KCl + I₂
- B. I₂ + 2KCl → 2KI + Cl₂
- C. Br₂ + 2KCl → 2KBr + Cl₂
- D. I₂ + 2KBr → 2KI + Br₂
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Галогендердің тотықтырғыштық белсенділігі: F₂ > Cl₂ > Br₂ > I₂. Белсендірек галоген белсенділігі төмен галогенді оның тұздарынан ығыстырады: хлор йодты ығыстырады. Керісінше (йод хлорды немесе бромды ығыстыруы) мүмкін емес.
2. бір дұрыс жауап
Шыныны ерітетін қышқыл (оны шыныға сурет салу үшін қолданады)
- A. фторсутек (балқытқыш) қышқылы HF
- B. тұз қышқылы HCl
- C. азот қышқылы HNO₃
- D. күкірт қышқылы H₂SO₄
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Балқытқыш қышқыл шынының негізі — кремний оксидімен әрекеттеседі: SiO₂ + 4HF → SiF₄↑ + 2H₂O. Сондықтан HF-ті полиэтилен ыдыста сақтайды. Қалған қышқылдар шыныны бұзбайды және шыны бөтелкелерде сақталады.
3. бір дұрыс жауап
K₃[Fe(CN)₆] кешенді қосылысындағы темірдің координациялық саны
- A. 6
- B. 3
- C. 4
- D. 9
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Координациялық сан — кешентүзушінің айналасындағы лигандтар саны: квадрат жақшадағы алты CN⁻ ионы. 3 — сыртқы сферадағы калий иондарының саны (және темірдің тотығу дәрежесі +3), координациялық сан емес.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз