Геоинформатика негіздері

География · Картография және геоинформатика

Геоақпараттық жүйе (ГАЖ) — аумақ туралы деректерді жинайтын, сақтайтын, талдайтын және көрсететін компьютерлік жүйе. ГАЖ-дағы барлық мәлімет координаттарға байланған және қабаттарға бөлінген: жер бедері, өзендер, жолдар, елді мекендер, топырақ. Қабаттарды бірінің үстіне бірін қойып, сұрақ қоюға болады: «қай ауылдар су басу аймағына түседі?»

ГАЖ-да деректер екі тәсілмен сақталады. Векторлық модель нысандарды нүктелермен (ұңғыма, ұсақ масштабты картадағы қала), сызықтармен (өзендер, жолдар, мемлекет шекаралары) және полигондармен (көлдер, ормандар, облыстар) сипаттайды. Растрлық модель — фотосурет сияқты бірдей ұяшық-пиксельдер торы; ғарыштық суреттер мен биіктік карталары осылай сақталады. Әр нысанға атрибуттық кесте тіркеледі: атауы, ауданы, халқы.

ГАЖ үшін деректер көздері: топографиялық карталар, далалық өлшеулер, статистика, жерсеріктік позициялау жүйелері (GPS және басқа ГНСЖ) және Жерді қашықтықтан зондтау — жерсеріктерден, оның ішінде қазақстандық KazEOSat-тан түсірілген суреттер. Қамту ауқымы бойынша ГАЖ жергілікті, аймақтық және ғаламдық міндеттерді шешеді.

ГАЖ-ды қолдану: су тасқыны мен өртті бақылау, қалалар мен жолдарды жоспарлау, жер кадастры, пайдалы қазбаларды іздеу, навигация, ауа райын болжау. Электрондық карта қағаз картадан айырмашылығы — нақты уақытта жаңарады, масштабты өзгертуге, қашықтық пен ауданды өлшеуге, жаңа мәлімет қосуға мүмкіндік береді.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Растр мен векторды шатастырады. Тапсырмада «әрқайсысының өз мәні бар ұяшықтар торы» десе — растр; «нүкте, сызық және көпбұрыштардан тұратын нысандар» десе — вектор. Векторлық ГАЖ-да ел шекарасы — полигон емес, сызық: полигонмен елдің аумағын көрсетеді.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Солтүстік-батыс бағытының азимуты

  1. A. 315°
  2. B. 45°
  3. C. 135°
  4. D. 225°
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Азимут солтүстік бағыттан сағат тілімен есептеледі: С — 0°, Ш — 90°, О — 180°, Б — 270°. Солтүстік-батыс Б мен С-тің ортасында: 270° + 45° = 315°. 45° — солтүстік-шығыс, 135° — оңтүстік-шығыс, 225° — оңтүстік-батыс.

2. бір дұрыс жауап

Екі пункт бір меридианда жатыр: біріншісі — 40° с. е., екіншісі — 50° с. е. Олардың арақашықтығы (меридианның 1° доғасының ұзындығы ≈ 111 км)

  1. A. ≈ 1 110 км
  2. B. ≈ 111 км
  3. C. ≈ 555 км
  4. D. ≈ 9 990 км
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Ендіктер айырмасы 50° − 40° = 10°, меридианның әр градусы ≈ 111 км: 10 · 111 = 1 110 км. 9 990 км = 90 · 111 — ендіктерді азайтудың орнына қосқанда (40 + 50) шығады.

3. бір дұрыс жауап

Нөлдік (Гринвич) меридианында жергілікті күн уақыты бойынша түс болғанда, 75° ш. б. жатқан пунктте жергілікті уақыт

  1. A. 17:00
  2. B. 7:00
  3. C. 12:00
  4. D. 15:00
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Жер сағатына 15°-қа бұрылады, сондықтан 75° — 75 : 15 = 5 сағат. Шығысқа қарай уақыт көп: 12:00 + 5 сағ = 17:00. 7:00 — 75° б. б.-та болар еді (батысқа қарай уақыт аз).

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз