Дүниежүзі елдері

География · Елтану және саяси география негіздері. Геосаясат

Дүниежүзінде 200-ге жуық мемлекет бар; тәуелсіз елдер — 194 (оқулық деректері бойынша), БҰҰ-да — 193 мүше. Аумағы бойынша ең ірілері — Ресей, Канада, Қытай, АҚШ, Бразилия, Аустралия, Үндістан, Аргентина, Қазақстан (9-орын). Халқы бойынша — Үндістан, Қытай, АҚШ. Ең кішілері — Ватикан, Монако, Сан-Марино.

Басқару нысаны: республика (президенттік — АҚШ; парламенттік — Германия, Италия; аралас) және монархия — абсолютті (бүкіл билік монархта: Сауд Арабиясы, Оман) немесе конституциялық (монарх «таққа отырады, бірақ басқармайды»: Ұлыбритания, Жапония, Швеция, Испания). Қазақстан — президенттік республика.

Мемлекеттік құрылым: унитарлы (бірыңғай конституция, облыстардың жеке мемлекеттілігі жоқ — Қазақстан, Франция, Жапония) және федеративтік (өз конституциялары мен парламенттері бар субъектілер — АҚШ, Ресей, Германия, Үндістан, Бразилия). Қазақстанның әкімшілік-аумақтық бөлінісі: 17 облыс және республикалық маңызы бар 3 қала — Астана, Алматы, Шымкент (2022 жылдан; 2019 жылғы оқулықтарда әлі 14 облыс).

Географиялық жағдайдың ерекшеліктері: теңізге шыға алмайтын елдер (Қазақстан — олардың ең ірісі; Өзбекстан мен Лихтенштейн «екі есе» шыға алмайды — барлық көршілері де теңізсіз), аралдық елдер (Жапония, Ұлыбритания), анклавтар — бір мемлекеттің аумағымен қоршалған елдер (Лесото — ОАР, Ватикан мен Сан-Марино — Италия). Қазақстанның көршілері: Ресей (ең ұзын шекара), Қытай, Қырғызстан, Өзбекстан, Түрікменстан; Қазақстан Моңғолиямен шектеспейді.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Басқару нысанын (кім басқарады) құрылыммен (ел қалай бөлінген) шатастырады: Жапония — монархия және бір мезгілде унитарлы мемлекет, Германия — республика және федерация. Моңғолия Қазақстанмен шектеспейді: олардың арасында Ресейдің жіңішке белдеуі бар (шамамен 40 км).

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Конституциялық (парламенттік) монархиялы ел

  1. A. Ұлыбритания
  2. B. Сауд Арабиясы
  3. C. Франция
  4. D. Қазақстан
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Ұлыбританияда король бар, бірақ заңдарды парламент қабылдайды, ал үкіметті премьер-министр басқарады — монарх билігі шектелген. Жапония, Швеция, Испания да осылай құрылған. Сауд Арабиясы — абсолютті монархия (бүкіл билік корольде), Франция мен Қазақстан — республикалар.

2. бір дұрыс жауап

Федеративтік құрылымды мемлекет

  1. A. Германия
  2. B. Қазақстан
  3. C. Франция
  4. D. Жапония
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Германия 16 жерден тұрады, әрқайсысының өз конституциясы, парламенті мен үкіметі бар — бұл федерация (АҚШ, Ресей, Үндістан, Бразилия сияқты). Қазақстан, Франция және Жапония — унитарлы мемлекеттер: олардың облыстарының (префектураларының) жеке мемлекеттілігі жоқ.

3. бір дұрыс жауап

Жан-жағынан ОАР аумағымен қоршалған мемлекет (анклав)

  1. A. Лесото
  2. B. Эсватини
  3. C. Ботсвана
  4. D. Намибия
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Лесото — ОАР ішіндегі таулы корольдік; одан басқа Ватикан мен Сан-Марино (Италия ішінде) анклавтар болып табылады. Эсватини ОАР-мен ғана емес, Мозамбикпен де шектеседі, Ботсвана мен Намибияның бірнеше елмен шекарасы бар.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз