Дүниежүзі шаруашылығының даму үдерістері мен көрсеткіштері

География · Экономикалық география. Геоэкономика

Дамудың басты көрсеткіштері: жалпы ішкі өнім (ЖІӨ) — елде бір жылда өндірілген барлық тауарлар мен қызметтердің құны; жан басына шаққандағы ЖІӨ = ЖІӨ : халық (өмір деңгейін жақсырақ көрсетеді); секторлар бойынша ЖІӨ құрылымы; адами даму индексі (АДИ); дүниежүзілік саудадағы үлес. Мысал: ЖІӨ 260 млрд доллар, халық 20 млн → бір адамға 13 000 доллар.

Үдерістер: жаһандану — экономикалар мен мәдениеттердің жақындасуы, дүниежүзілік сауданың және трансұлттық корпорациялардың (ТҰК) өсуі; ғылыми-техникалық революция (ҒТР) — автоматтандыру, электроника, цифрлық экономика; постиндустрияландыру — қызмет көрсету саласының өсуі; аймақтық интеграция — елдердің одақтарға бірігуі; дүниежүзілік экономика орталығының Азия-Тынық мұхиты аймағына (Қытай, Үндістан, Оңтүстік-Шығыс Азия елдері) ығысуы.

Халықаралық экономикалық қатынастардың нысандары: тауарлар мен қызметтер саудасы, капитал қозғалысы (инвестициялар, несиелер), жұмыс күшінің көші-қоны, ғылыми-техникалық ынтымақтастық, халықаралық туризм. Интеграциялық бірлестіктер: Еуропалық одақ (ЕО, 1957 жылдан ЕЭҚ ретінде), АСЕАН (1967 ж., Оңтүстік-Шығыс Азияның 10 елі), ЕАЭО (2015 ж.: Қазақстан, Ресей, Беларусь, Армения, Қырғызстан), МЕРКОСУР (Оңтүстік Америка), ОПЕК — мұнай экспорттаушы елдер ұйымы (1960 ж.).

Интеграция сатылары: еркін сауда аймағы (ішінде баж жоқ) → кеден одағы (ортақ сыртқы тариф) → ортақ нарық (тауарлардың, қызметтердің, капитал мен жұмыс күшінің еркін қозғалысы) → экономикалық одақ (ортақ экономикалық саясат, ЕО-да — ортақ еуро валютасы). ЕАЭО тауарлардың, қызметтердің, капитал мен жұмыс күшінің еркін қозғалысын қамтамасыз етеді, бірақ оның бірыңғай валютасы жоқ.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

ЖІӨ өмір деңгейіне тең емес: Үндістанның ЖІӨ-сі орасан, бірақ жан басына ЖІӨ-сі жоғары емес. ЕАЭО-да бірыңғай валюта мен ортақ армия жоқ. Қазақстан ОПЕК мүшесі емес («ОПЕК+» келісіміне қатысады).

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Мұнай экспорттаушы елдердің халықаралық ұйымы

  1. A. ОПЕК
  2. B. НАТО
  3. C. АСЕАН
  4. D. ЕАЭО
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: ОПЕК (1960 жылы құрылған) Сауд Арабиясын, Иранды, Иракты, Кувейтті, БАӘ-ні, Венесуэланы, Нигерияны және басқа елдерді біріктіреді және мұнай өндіру көлемін келіседі. Қазақстан ОПЕК мүшесі емес, бірақ «ОПЕК+» келісіміне қатысады. НАТО — әскери блок, АСЕАН — Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің одағы, ЕАЭО — Қазақстан қатысатын экономикалық одақ.

2. сәйкестік

Өнеркәсіп саласы мен оның Қазақстандағы орталығын сәйкестендіріңіз

  1. A. A. Қара металлургия (болат)
  2. B. B. Алюминий өндірісі
  1. 1. Теміртау
  2. 2. Павлодар
  3. 3. Жезқазған
  4. 4. Атырау
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: Теміртаудағы металлургиялық комбинат Қарағандының кокстелетін көмірі мен Қостанай облысының темір кенімен жұмыс істейді. Павлодарда — глинозем және электролиз (алюминий) зауыттары: жанында Екібастұз МАЭС-терінің арзан электр энергиясы бар. Жезқазған — мыс өнеркәсібінің, Атырау — мұнай өңдеудің орталығы.

3. сәйкестік

Табиғи ресурс пен оның сарқылуы бойынша түрін сәйкестендіріңіз

  1. A. A. Күн энергиясы
  2. B. B. Орман
  1. 1. сарқылмайтын
  2. 2. сарқылатын қалпына келетін
  3. 3. сарқылатын қалпына келмейтін
  4. 4. табиғи ресурстарға жатпайды
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: Күн энергиясын адамзат жұмсап бітіре алмайды — ол сарқылмайды (жел мен су тасуының энергиясы сияқты). Орманды түгел кесіп тастауға болады, сондықтан ол сарқылады, бірақ отырғызу арқылы қалпына келтіруге болады — қалпына келеді. Қалпына келмейтін ресурстар — пайдалы қазбалар: мұнай, көмір, кендер.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз