Әлеуметтік-экономикалық ресурстар
География · Экономикалық география. Геоэкономика
Әлеуметтік-экономикалық ресурстар — қоғам жасаған және шаруашылықты дамытуға қажетті нәрселер: еңбек ресурстары, адами капитал (білім, денсаулық, дағдылар), қаржы ресурстары мен инвестициялар, негізгі қорлар (зауыттар, машиналар), инфрақұрылым (жолдар, байланыс, энергия желілері), ғылыми-техникалық әлеует, ақпараттық ресурстар.
Еңбек ресурстары — жұмыс істеуге қабілетті еңбекке жарамды жастағы халық. Экономикалық белсенді халық (жұмыс күші) = жұмыспен қамтылғандар + жұмыссыздар (жұмыс іздейтіндер). Жұмыссыздық деңгейі — экономикалық белсенді халық ішіндегі жұмыссыздардың үлесі. Еңбек ресурстарының сапасын білім мен біліктілік анықтайды: постиндустриалды экономикада инженерлер, бағдарламашылар, дәрігерлер бағаланады.
Инвестициялар — капиталды өндіріс пен инфрақұрылымға салу. Тікелей шетелдік инвестициялар ресурс, өткізу нарығы, тұрақтылық және тиімді жағдай бар жерге келеді; Қазақстанда олардың көбі мұнай, газ және металл өндіруге салынады. Инфрақұрылым аумақты байланыстырады: Қазақстан үшін темір жолдар, құбырлар және транзиттік дәліздер ерекше маңызды.
Адами даму индексі (АДИ) адами капиталдың сапасын бағалайды: күтілетін өмір ұзақтығы, білім деңгейі және жан басына шаққандағы табыс (0-ден 1-ге дейін). Қазақстан АДИ өте жоғары елдер тобына жатады.
Ең бастысы
- Әлеуметтік-экономикалық ресурстар: еңбек, қаржы, негізгі қорлар, инфрақұрылым, ғылыми, ақпараттық.
- Экономикалық белсенді халық = жұмыспен қамтылғандар + жұмыссыздар.
- Адами капитал = білім + денсаулық + дағдылар.
- АДИ: өмір ұзақтығы, білім, табыс (0–1).
Тесттегі тұзақ
Еңбек ресурстары ≠ экономикалық белсенді халық: еңбек ресурстарына еңбекке жарамды жастағы студенттер мен үй шаруасындағы әйелдер де кіреді, ал экономикалық белсендіге — тек жұмыс істейтіндер мен жұмыс іздейтіндер. Табиғи ресурстар (мұнай, жер) әлеуметтік-экономикалыққа жатпайды.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Қазақстан 2009 жылдан бері өндіру бойынша дүниежүзінде бірінші орын алатын пайдалы қазба
- A. уран
- B. алтын
- C. алмас
- D. мұнай
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Қазақстан дүниежүзілік уран өндірісінің шамамен 40 %-ын береді (негізгі кен орындары — Түркістан және Қызылорда облыстарында; жерасты сілтісіздендіру тәсілімен өндіріледі). Мұнай бойынша Қазақстан ірі өндірушілердің қатарында, бірақ бірінші емес; Қазақстанда алмас жоқтың қасы.
2. бір дұрыс жауап
Қазақстанның Каспий теңізі қайраңындағы мұнай кен орны
- A. Қашаған
- B. Теңіз
- C. Қарашығанақ
- D. Өзен
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Қашаған — дүниежүзіндегі ең ірі теңіз кен орындарының бірі, Каспийдің солтүстік таяз бөлігінің түбінде жатыр; өндіру жасанды аралдардан жүргізіледі. Теңіз (Атырау обл.), Қарашығанақ (газ конденсаты, Батыс Қазақстан обл.) және Өзен (Маңғыстау обл.) құрлықта орналасқан.
3. бір дұрыс жауап
Сауда, көлік, білім беру және медицина жататын экономика секторы
- A. үшінші (қызмет көрсету саласы)
- B. бірінші
- C. екінші
- D. өндіруші
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Бірінші сектор — ауыл шаруашылығы, орман шаруашылығы, балық аулау, шикізат өндіру; екінші — өңдеу өнеркәсібі және құрылыс; үшінші — қызметтер (сауда, көлік, білім беру, денсаулық сақтау, қаржы). Дамыған елдерде қызметтерге ЖІӨ-нің 70 %-дан астамы тиеді.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз