1929–1933 жылдардағы дүниежүзілік экономикалық дағдарыс. Рузвельттің «Жаңа бағыты». Франция және Халықтық майдан
Дүниежүзі тарихы · Екі дүниежүзілік соғыс арасындағы әлем
1920 жылдары АҚШ-та «просперити» — гүлдену кезеңі болды: жаппай өндіріс (Форд автомобильдері*), несие, акциялардың өсуі. Бірақ өндіріс сұраныстан озып кетті, ал акциялармен алыпсатарлық «көпіршікті» үрледі. 1929 жылғы 24 қазанда* («қара бейсенбі») Нью-Йорк биржасы құлады — 1929–1933 жылдардағы дүниежүзілік экономикалық дағдарыс («Ұлы депрессия») басталды: банктер мен зауыттардың банкроттығы, жаппай жұмыссыздық (АҚШ-та — жұмыс істейтіндердің төрттен біріне жуығы*), ауыл шаруашылығы өнімдері бағасының құлдырауы. 1932 жылы Вашингтонда ардагерлердің «аштар шеруі» өтті.
Президент Франклин Д. Рузвельт (1933 жылдан*) «Жаңа бағытты» жүргізді: экономиканы мемлекеттік реттеу — банк реформасы, жұмыссыздарға арналған қоғамдық жұмыстар, фермерлерді қолдау, әлеуметтік сақтандыру, зейнетақылар. Ағылшын экономисі Джон Кейнстің ілімі теориялық негіз болды: дағдарыста мемлекет араласып, сұранысты қолдауы керек. Сыртқы саясатта АҚШ соғыстар аралығында оқшаулану саясатын ұстанды.
Франция: дағдарыс онда кейінірек келді, капиталдың шетелге «қашуы» экономиканы әлсіретіп, фашистік лигалар күшейді. Фашизм қаупіне қарсы сол партиялар — Халықтық майдан (социалистер, коммунистер, радикалдар) бірікті. Леон Блюм басқарған Халықтық майдан үкіметі (1936 ж.*) реформалар жүргізді: 1936 жылғы Матиньон келісімдері* — 40 сағаттық жұмыс аптасы, ақылы демалыс, жалақының өсуі; «дирижизм» — мемлекеттің экономикаға қатысуы. Эдуард Даладье үкіметі (1938 ж.*) бұл реформалардан бас тартып, «тыныштандыру» саясатымен Мюнхен келісіміне қол қойды — Халықтық майдан ыдырады.
Ең бастысы
- 1920 жж. — АҚШ-тағы «просперити».
- 1929–1933 жж. — дүниежүзілік экономикалық дағдарыс (Ұлы депрессия).
- Рузвельттің «Жаңа бағыты»: реттеу, қоғамдық жұмыстар, әлеуметтік сақтандыру.
- Дж. Кейнс — мемлекеттік реттеу теориясы.
- Франция: Халықтық майдан, Л. Блюм, Матиньон келісімдері (1936*); Даладье.
Тесттегі тұзақ
«Жаңа бағыт» — АҚШ (Рузвельт), «Халықтық майдан» — Франция (Блюм). Дағдарыс Германияда емес, АҚШ-та басталды.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Үндістан ұлт-азаттық қозғалысының көсемі, зорлық-зомбылықсыз қарсылық тәсілінің авторы
- A. Махатма Ганди
- B. Джавахарлал Неру
- C. Мұхаммед Әли Жинна
- D. Индира Ганди
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Махатма Ганди — «ынтымақтаспау» және азаматтық бағынбау науқандары. Неру — Үндістанның алғашқы премьер-министрі (1947), Жинна — Пәкістанның негізін қалаушы.
2. сәйкестік
Саяси қайраткер мен ел арасындағы сәйкестікті анықтаңыз
- A. Мұстафа Кемал Ататүрік
- B. Махатма Ганди
- 1. Түркия
- 2. Үндістан
- 3. Қытай
- 4. Жапония
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Ататүрік — Түрік Республикасының негізін қалаушы (1923). Ганди — Үндістан азаттық қозғалысының көсемі, оның тәуелсіздігі 1947 ж. жарияланды.
3. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Тоталитарлық режимнің белгілері
- A. бір партиялық жүйе
- B. көсемнің жеке басына табыну
- C. жаппай саяси қуғын-сүргін
- D. билікті бөлу
- E. сөз және баспасөз бостандығы
- F. көппартиялық
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: Тоталитаризм — мемлекеттің қоғамды толық бақылауы (Сталин тұсындағы КСРО, нацистік Германия, фашистік Италия). Билікті бөлу мен сөз бостандығы — демократияның белгілері.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз