Қылмыстық құқық. Қылмыстық құқық бұзушылықтар мен жазалардың түрлері
Құқық негіздері · Жария құқық
Қылмыстық құқық қандай әрекеттер қылмыстық құқық бұзушылық болатынын анықтап, жазаларды белгілейді (Қылмыстық кодекс, ҚК). Қылмыстық құқық бұзушылықтар қылмыстар мен қылмыстық теріс қылықтарға (қауіптілігі аз) бөлінеді. Қылмыстың белгілері: қоғамдық қауіптілік, құқыққа қайшылық (ҚК тыйым салған), кінәлілік (қасақаналық немесе абайсыздық), жазаланушылық. Қылмыстық жауапкершілікке 16 жастан есі дұрыс адам, ал бірқатар ауыр әрекеттер үшін — 14 жастан тартылады: кісі өлтіру, денсаулыққа қасақана ауыр зиян келтіру, адамды ұрлау, ауырлататын мән-жайлардағы ұрлық, тонау және қорқытып алушылық, қарақшылық және басқалар (ҚК 15-бап).
Қылмыстардың санаттары (ҚК 11-бап): онша ауыр емес — ең жоғары жазасы 2 жылға дейін бас бостандығынан айыру болатын қасақана әрекеттер (абайсызда — 5 жылға дейін); ауырлығы орташа — қасақана 5 жылға дейін (абайсызда — 5 жылдан жоғары); ауыр — қасақана 12 жылға дейін; аса ауыр — қасақана 12 жылдан жоғары немесе өмір бойы бас бостандығынан айыру.
Жазалар (ҚК 40-бап): қылмыстық теріс қылық үшін — айыппұл, түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстар, қамаққа алу, шетелдікті шығарып жіберу; қылмыс үшін — айыппұл, түзеу жұмыстары, қоғамдық жұмыстар, бас бостандығын шектеу, бас бостандығынан айыру. Қосымша — мүлікті тәркілеу, атақтар мен наградалардан айыру, лауазым атқару құқығынан айыру, азаматтықтан айыру және т. б. Бас бостандығынан айыру — 6 айдан 15 жылға дейін, аса ауыр қылмыстар үшін — 20 жылға дейін немесе өмір бойы; абайсызда жасалған қылмыстар үшін — 10 жылдан аспайды (ҚК 46-бап). Өлім жазасына Конституция тыйым салған (17-бап).
Ең бастысы
- Қылмыстық құқық бұзушылықтар: қылмыстар және қылмыстық теріс қылықтар.
- Жауапкершілік 16 жастан; бірқатар ауыр әрекеттер үшін — 14 жастан (ҚК 15-бап).
- Санаттар (ҚК 11-бап): 2 жылға дейін / 5 жылға дейін / 12 жылға дейін / 12 жылдан жоғары немесе өмір бойы.
- Бас бостандығынан айыру: 6 ай — 15 жыл; аса ауыр — 20 жылға дейін немесе өмір бойы (ҚК 46-бап).
- Өлім жазасына тыйым (Конституция, 17-бап).
Тесттегі тұзақ
14 жастан ұрлық тек АУЫРЛАТАТЫН мән-жайлар болғанда ғана жазаланады (188-баптың 2–4-бөліктері); қарапайым ұрлық — 16 жастан. Қазақстанда өлім жазасы жоқ.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Жалпы ереже бойынша әкімшілік қамаудың ең ұзақ мерзімі
- A. 30 тәулікке дейін
- B. 15 тәулікке дейін
- C. 45 тәулікке дейін
- D. 1 жылға дейін
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ӘҚБтК 50-бап: 30 тәулікке дейін, ал төтенше немесе соғыс жағдайы режимін бұзғаны үшін — 45 тәулікке дейін. Қамауды тек судья тағайындайды.
2. сәйкестік
2026 жылғы Конституция бойынша лауазым мен ең төменгі жас арасындағы сәйкестікті анықтаңыз
- A. Құрылтай депутаты
- B. Қазақстан Республикасының Президенті
- 1. 25 жас
- 2. 40 жас
- 3. 20 жас
- 4. 18 жас
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Құрылтай депутаты — 25 жастан (54-бап), Президент — 40 жастан (43-бап). 20 жас — мәслихат депутаты, 18 жас — дауыс беру құқығы.
3. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
2026 жылғы Конституция бойынша Қазақстан Республикасының Президенттігіне үміткерге қойылатын талаптар
- A. туғаннан ҚР азаматтығы
- B. 40 жастан кем емес
- C. соңғы 15 жыл Қазақстанда тұру
- D. 35 жастан кем емес
- E. саяси партияға мүшелік
- F. соңғы 5 жыл Қазақстанда тұру
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: 43-бап мемлекеттік тілді еркін меңгеруді, жоғары білімді және мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы лауазымдарда кемінде 5 жыл тәжірибені де талап етеді. Саяси партияға мүшелік, керісінше, Президентке өкілеттік мерзімінде тыйым салынған (45-бап).
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз