Әкімшілік құқық. Әкімшілік құқық бұзушылықтар
Құқық негіздері · Жария құқық
Әкімшілік құқық мемлекеттік басқару саласындағы қатынастарды реттейді: атқарушы органдардың (Үкімет, министрліктер, әкімдіктер) қызметін, мемлекеттік қызметті, мемлекеттік қызметтер көрсетуді, сондай-ақ әкімшілік құқық бұзушылықтар үшін жауапкершілікті. Жауапкершілік туралы басты акт — Әкімшілік құқық бұзушылық туралы кодекс (ӘҚБтК).
Әкімшілік құқық бұзушылық — ӘҚБтК әкімшілік жауапкершілік көздеген құқыққа қайшы кінәлі әрекет немесе әрекетсіздік. 16 жасқа толған есі дұрыс жеке тұлға, сондай-ақ заңды тұлға жауапкершілікке тартылады (ӘҚБтК 28-бап). Жаза түрлері: ескерту, айыппұл (айлық есептік көрсеткішпен — АЕК есептеледі), тәркілеу, арнаулы құқықтан айыру (мысалы, жүргізуші куәлігінен), әкімшілік қамаққа алу және т. б. Қамаққа алуды тек судья тағайындайды — 30 тәулікке дейін, ал төтенше немесе соғыс жағдайы режимін бұзғаны үшін — 45 тәулікке дейін; ол жүкті әйелдерге, 14 жасқа дейінгі балалары бар әйелдерге, 18 жасқа толмағандарға және кейбір басқаларға қолданылмайды (ӘҚБтК 50-бап).
Ескіру мерзімі: жалпы ереже бойынша адамды құқық бұзушылық жасалған күннен бастап 2 ай өткен соң жауапкершілікке тартуға болмайды (ӘҚБтК 62-бап), жекелеген түрлері үшін мерзім ұзағырақ. Салалар бойынша құқық бұзушылық түрлері: жеке тұлғаның құқықтарына, қоғамдық тәртіпке қол сұғатын (ұсақ бұзақылық), жол жүрісі, қоршаған ортаны қорғау, кәсіпкерлік, салық салаларындағы, сыбайлас жемқорлық құқық бұзушылықтары.
Ең бастысы
- Әкімшілік құқық — мемлекеттік басқару, мемлекеттік қызмет, мемлекеттік қызметтер.
- Жауапкершілік 16 жастан; заңды тұлғалар да (ӘҚБтК 28-бап).
- Қамаққа алу — тек судьямен, 30 тәулікке дейін (ТЖ/соғыс жағдайында — 45) (ӘҚБтК 50-бап).
- Қамаққа алу жүкті әйелдерге, 14 жасқа дейінгі балалары бар әйелдерге, 18 жасқа толмағандарға қолданылмайды.
- Ескіру мерзімі — 2 ай (ӘҚБтК 62-бап).
Тесттегі тұзақ
Әкімшілік жауапкершілік — 16 жастан, ал кейбір ҚЫЛМЫСТАР үшін қылмыстық жауапкершілік 14 жастан басталады. ӘҚБтК мен ҚК-ні шатастырмаңыз.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
2026 жылғы Конституция бойынша Президент қызметінен мерзімінен бұрын босатылған жағдайда оның өкілеттіктері ауысатын тұлға
- A. Вице-Президентке
- B. Сенат Төрағасына
- C. ең алдымен Премьер-Министрге
- D. Конституциялық Сот Төрағасына
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 51-бап: өкілеттіктер Вице-Президентке ауысады; ол мүмкін болмаса — Құрылтай Төрағасына, одан кейін Премьер-Министрге. Жаңа Конституция бойынша Сенат жоқ. Вице-Президентті Президент Құрылтайдың келісімімен тағайындайды (49-бап).
2. бір дұрыс жауап
Қазақстан Республикасы халқының мүддесін білдіретін ең жоғары консультативтік орган (2026 жылғы Конституция бойынша)
- A. Қазақстан Халық Кеңесі
- B. Құрылтай
- C. Конституциялық Сот
- D. Жоғары аудиторлық палата
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 70–71-баптар: Қазақстан Халық Кеңесі ішкі саясат бойынша ұсынымдар әзірлейді, Құрылтайға заң жобаларын енгізеді және референдум бастамасын көтере алады.
3. бір дұрыс жауап
Қазақстан Республикасы Конституциялық Соты судьяларының өкілеттік мерзімі
- A. 8 жыл
- B. 5 жыл
- C. 7 жыл
- D. өмір бойы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Конституциялық Сот Төрағадан және он судьядан тұрады, олардың өкілеттік мерзімі — сегіз жыл. Салыстыру үшін: Президент — 7 жыл, Құрылтай мен мәслихат депутаттары — 5 жыл.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз