Конституциялық құқық. 2026 жылғы Конституция бойынша жоғары билік органдары. Азаматтық және сайлау

Құқық негіздері · Жария құқық

Жаңа Конституция 2026 жылғы 15 наурызда референдумда қабылданып, 2026 жылғы 1 шілдеден қолданылады (94-бап); 15 наурыз — Конституция күні. Президент — мемлекет басшысы, 7 жылға сайланады, бір адам — тек бір рет (43-бап, бұл ереже өзгермейді). Кандидат: туғанынан азамат, 40 жастан кем емес, мемлекеттік тілді еркін меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл тұратын, жоғары білімі бар және мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы лауазымдарда кемінде 5 жыл тәжірибесі бар. Дауыстың 50 %-ынан астамын жинаған кандидат сайланды деп есептеледі; әйтпесе — екі көшбасшының екінші туры. Вице-Президентті Президент Құрылтайдың келісімімен тағайындайды (49-бап); мерзімінен бұрын кеткенде Президенттің өкілеттіктері алдымен соған өтеді (51-бап).

Құрылтай — заң шығарушы билікті жүзеге асыратын ең жоғары өкілді орган (52-бап); ол бір палаталы, 145 депутат, біртұтас жалпыұлттық округте пропорционалдық жүйе бойынша 5 жылға сайланады (53-бап). Депутат 25 жастан кем емес, соңғы 10 жыл Қазақстанда тұрақты тұратын азамат бола алады (54-бап). Құрылтай заңдарды (депутаттардың жалпы санының көпшілігімен) және конституциялық заңдарды (кемінде 2/3) қабылдайды, Премьер-Министр мен Вице-Президентті тағайындауға келісім береді, Үкіметке сенімсіздік білдіре алады (56, 61-баптар). Үкімет — атқарушы билік, Президент пен Құрылтай алдында жауапты (63-бап). Қазақстан Халық Кеңесі — заң шығару бастамасы құқығы бар ең жоғары консультативтік орган (70–71-баптар). Конституциялық Сот: Төраға және 10 судья, 8 жылға (72-бап). Конституцияға өзгерістер тек жалпыхалықтық референдуммен енгізіледі (92-бап).

Азаматтық біртұтас және тең; азаматтың қос азаматтығы болмайды (13-бап 3-тармақ); азаматтықтан тек сот шешімімен террористік қылмыстар немесе ұлттық мүдделерге өзге де ауыр зиян келтіргені үшін айыруға болады (13-бап 2-тармақ). Сайлау: кәмелетке толған (18 жастан) азаматтар дауыс береді («Сайлау туралы» заң, 4-бап); сот әрекетке қабілетсіз деп таныған және сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырғандар дауыс бермейді (Конституция, 35-бап). Мәслихаттар 5 жылға сайланады, депутатқа — кемінде 20 жас (88-бап).

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

2026 жылғы Конституция бойынша Сенат пен Мәжіліс ЖОҚ — бір палаталы Құрылтай бар. Президент 7 жылға тек БІР рет сайланады.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

2026 жылғы Конституция бойынша Қазақстан Республикасының басқару нысаны

  1. A. президенттік республика
  2. B. парламенттік республика
  3. C. конституциялық монархия
  4. D. абсолюттік монархия
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 2-бап: «Қазақстан Республикасы — унитарлық мемлекет. Басқару нысаны — президенттік республика». Унитарлық — мемлекеттік құрылыс нысаны, басқару нысаны емес.

2. бір дұрыс жауап

Заң шығарушы билікті жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының ең жоғары өкілді органы (2026 жылғы 1 шілдеден бастап)

  1. A. Құрылтай
  2. B. Сенат пен Мәжілістен тұратын Парламент
  3. C. Қазақстан Халық Кеңесі
  4. D. Үкімет
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 2026 жылғы Конституция (52-бап) екі палаталы Парламентті бір палаталы Құрылтаймен алмастырды. Қазақстан Халық Кеңесі — ең жоғары консультативтік орган, Үкімет — атқарушы билік.

3. бір дұрыс жауап

Қазақстан Республикасы Президенттігіне үміткердің ең төменгі жасы

  1. A. 40 жас
  2. B. 35 жас
  3. C. 30 жас
  4. D. 25 жас
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 43-бап: туғаннан ҚР азаматы, 40 жастан кем емес, мемлекеттік тілді еркін меңгерген, соңғы 15 жыл Қазақстанда тұратын, жоғары білімі және мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы лауазымдарда кемінде 5 жыл тәжірибесі бар. 25 жас — Құрылтай депутатының жасы.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз