Конституциялық құқық. 2026 жылғы Конституция бойынша жоғары билік органдары. Азаматтық және сайлау
Құқық негіздері · Жария құқық
Жаңа Конституция 2026 жылғы 15 наурызда референдумда қабылданып, 2026 жылғы 1 шілдеден қолданылады (94-бап); 15 наурыз — Конституция күні. Президент — мемлекет басшысы, 7 жылға сайланады, бір адам — тек бір рет (43-бап, бұл ереже өзгермейді). Кандидат: туғанынан азамат, 40 жастан кем емес, мемлекеттік тілді еркін меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл тұратын, жоғары білімі бар және мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы лауазымдарда кемінде 5 жыл тәжірибесі бар. Дауыстың 50 %-ынан астамын жинаған кандидат сайланды деп есептеледі; әйтпесе — екі көшбасшының екінші туры. Вице-Президентті Президент Құрылтайдың келісімімен тағайындайды (49-бап); мерзімінен бұрын кеткенде Президенттің өкілеттіктері алдымен соған өтеді (51-бап).
Құрылтай — заң шығарушы билікті жүзеге асыратын ең жоғары өкілді орган (52-бап); ол бір палаталы, 145 депутат, біртұтас жалпыұлттық округте пропорционалдық жүйе бойынша 5 жылға сайланады (53-бап). Депутат 25 жастан кем емес, соңғы 10 жыл Қазақстанда тұрақты тұратын азамат бола алады (54-бап). Құрылтай заңдарды (депутаттардың жалпы санының көпшілігімен) және конституциялық заңдарды (кемінде 2/3) қабылдайды, Премьер-Министр мен Вице-Президентті тағайындауға келісім береді, Үкіметке сенімсіздік білдіре алады (56, 61-баптар). Үкімет — атқарушы билік, Президент пен Құрылтай алдында жауапты (63-бап). Қазақстан Халық Кеңесі — заң шығару бастамасы құқығы бар ең жоғары консультативтік орган (70–71-баптар). Конституциялық Сот: Төраға және 10 судья, 8 жылға (72-бап). Конституцияға өзгерістер тек жалпыхалықтық референдуммен енгізіледі (92-бап).
Азаматтық біртұтас және тең; азаматтың қос азаматтығы болмайды (13-бап 3-тармақ); азаматтықтан тек сот шешімімен террористік қылмыстар немесе ұлттық мүдделерге өзге де ауыр зиян келтіргені үшін айыруға болады (13-бап 2-тармақ). Сайлау: кәмелетке толған (18 жастан) азаматтар дауыс береді («Сайлау туралы» заң, 4-бап); сот әрекетке қабілетсіз деп таныған және сот үкімі бойынша бас бостандығынан айыру орындарында отырғандар дауыс бермейді (Конституция, 35-бап). Мәслихаттар 5 жылға сайланады, депутатқа — кемінде 20 жас (88-бап).
Ең бастысы
- Конституция: 2026.03.15 қабылданды, 2026.07.01 бастап қолданылады.
- Президент: 7 жыл, бір рет; кандидат — 40 жас, 15 жыл тұру, жоғары білім, 5 жыл мемлекеттік қызмет.
- Құрылтай: 145 депутат, 5 жыл, бір палаталы; депутат — 25 жастан, 10 жыл тұру.
- Конституциялық Сот: 1 + 10 судья, 8 жыл; Конституцияны өзгерту — тек референдуммен.
- Дауыс беру 18 жастан; мәслихат — 20 жас, мерзімі 5 жыл; қос азаматтыққа тыйым.
Тесттегі тұзақ
2026 жылғы Конституция бойынша Сенат пен Мәжіліс ЖОҚ — бір палаталы Құрылтай бар. Президент 7 жылға тек БІР рет сайланады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
2026 жылғы Конституция бойынша Қазақстан Республикасының басқару нысаны
- A. президенттік республика
- B. парламенттік республика
- C. конституциялық монархия
- D. абсолюттік монархия
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2-бап: «Қазақстан Республикасы — унитарлық мемлекет. Басқару нысаны — президенттік республика». Унитарлық — мемлекеттік құрылыс нысаны, басқару нысаны емес.
2. бір дұрыс жауап
Заң шығарушы билікті жүзеге асыратын Қазақстан Республикасының ең жоғары өкілді органы (2026 жылғы 1 шілдеден бастап)
- A. Құрылтай
- B. Сенат пен Мәжілістен тұратын Парламент
- C. Қазақстан Халық Кеңесі
- D. Үкімет
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2026 жылғы Конституция (52-бап) екі палаталы Парламентті бір палаталы Құрылтаймен алмастырды. Қазақстан Халық Кеңесі — ең жоғары консультативтік орган, Үкімет — атқарушы билік.
3. бір дұрыс жауап
Қазақстан Республикасы Президенттігіне үміткердің ең төменгі жасы
- A. 40 жас
- B. 35 жас
- C. 30 жас
- D. 25 жас
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 43-бап: туғаннан ҚР азаматы, 40 жастан кем емес, мемлекеттік тілді еркін меңгерген, соңғы 15 жыл Қазақстанда тұратын, жоғары білімі және мемлекеттік қызметте немесе сайланбалы лауазымдарда кемінде 5 жыл тәжірибесі бар. 25 жас — Құрылтай депутатының жасы.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз