Сот төрелігінің қағидаттары. Сот жүйесі. Құқық қорғау органдары
Құқық негіздері · Мемлекет және құқық
Қазақстанда сот төрелігін тек сот жүзеге асырады (Конституция, 76-бап). Сот ісін жүргізу нысандары: азаматтық, әкімшілік, қылмыстық және өзге де; заңда белгіленген жағдайларда қылмыстық істер алқабилердің қатысуымен қаралады. Сот жүйесі: Жоғарғы Сот, жергілікті және басқа соттар; арнаулы және төтенше соттарға тыйым салынған (76-бап).
Сот төрелігінің қағидаттары (78-бап): судья тәуелсіз және тек Конституция мен заңға бағынады; ешкімнің соттылығын оның келісімінсіз өзгертуге болмайды; әркімнің тыңдалуға құқығы бар; айыпталушы өзінің кінәсіздігін дәлелдеуге міндетті емес; кінәлілікке қатысты кез келген күмән айыпталушының пайдасына түсіндіріледі; заңсыз алынған дәлелдемелердің заңдық күші жоқ; ешкімді тек өзінің мойындауы негізінде соттауға болмайды; қылмыстық заң ұқсастық бойынша қолданылмайды. Сондай-ақ: кінәсіздік презумпциясы (19-бап), бір құқық бұзушылық үшін қайта жауапкершілікке тартуға тыйым (19-бап).
Жоғарғы Сот Төрағасын Президент Жоғары Сот Кеңесінің ұсынымы бойынша 6 жылға, бір рет тағайындайды; Жоғарғы Сот судьяларын Құрылтай сайлайды (83-бап). Құқық қорғау органдары: прокуратура (заңдылықты жоғары қадағалау, қылмыстық қудалау, тек Президентке есеп береді; Бас Прокурор — 6 жылға, 84-бап), ішкі істер органдары (полиция), сыбайлас жемқорлыққа қарсы қызмет, ұлттық қауіпсіздік, экономикалық тергеу органдары. Адвокатура азаматтарға заң көмегін алуға көмектеседі (86-бап).
Ең бастысы
- Сот төрелігі — тек сот (76-бап); алқабилер — жекелеген қылмыстық істер бойынша.
- Қағидаттар (78-бап): судьяның тәуелсіздігі, күмән — айыпталушының пайдасына, тек мойындау бойынша соттауға болмайды.
- Жоғарғы Сот: Төраға — 6 жыл, бір рет (83-бап).
- Прокуратура тек Президентке есеп береді; Бас Прокурор — 6 жыл (84-бап).
- Арнаулы және төтенше соттарға тыйым (76-бап).
Тесттегі тұзақ
Прокуратура сот төрелігін жүзеге АСЫРМАЙДЫ — ол заңдылықты қадағалап, айыптауды қолдайды; сот төрелігі — тек сот.
Өзіңді тексер
1. сәйкестік
Нормативтік құқықтық актілер иерархиясындағы орын мен актіні сәйкестендіріңіз
- A. A. Ең жоғары заңды күш
- B. B. Заңдардан кейінгі бірден келесі деңгей
- 1. Қазақстан Республикасының Конституциясы
- 2. Президенттің нормативтік құқықтық жарлықтары
- 3. Үкіметтің нормативтік құқықтық қаулылары
- 4. министрлердің нормативтік құқықтық бұйрықтары
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: «Құқықтық актілер туралы» заңның 10-бабы: ең жоғары күш — Конституцияда; төмендеу тізімінде заңдардан (4-тармақ) кейін Президенттің нормативтік құқықтық жарлықтары (5-тармақ) тұр. Үкімет қаулылары (7-тармақ) мен министрлердің бұйрықтары (8-тармақ) төмен.
2. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Құқық бұзушылықтың заңдық құрамының элементтері
- A. объект
- B. субъект
- C. объективтік жағы
- D. субъективтік жағы
- E. санкция
- F. гипотеза
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C, D
Талдау: Құқық бұзушылық құрамы: объект (неге қол сұғылады), субъект (кім жасады: тиісті жастағы есі дұрыс адам), объективтік жағы (әрекет, зиян, олардың байланысы), субъективтік жағы (кінә: қасақаналық не абайсыздық). Гипотеза мен санкция — құқық нормасының элементтері, құқық бұзушылықтікі емес.
3. бір дұрыс жауап
Адам заңмен тыйым салынған әрекеттерден бас тартатын құқықты іске асыру нысаны
- A. сақтау
- B. орындау
- C. пайдалану
- D. қолдану
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Сақтау — пассивті нысан: тыйым салынғанды жасамау (қызыл шамда өтпеу). Орындау — міндетті белсенді атқару (салық төлеу), пайдалану — құқықты өз қалауымен іске асыру, қолдану — мемлекеттік органдардың билік әрекеті (сот шешімі).
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз