Адам құқықтары және оларды Қазақстанда қорғау

Құқық негіздері · Мемлекет және құқық

Адам құқықтары — әркімге туғаннан тиесілі, ажырамас және иеліктен шығарылмайтын мүмкіндіктер (Конституция, 15-бап). Олар жеке (өмір сүру, бостандық, қол сұғылмаушылық, ар-намыс пен қадір-қасиет, жеке өмір құқығы), саяси (сайлау және сайлану, бірлестіктер, бейбіт жиналыстар, өтініштер), экономикалық және әлеуметтік (меншік, еңбек, демалыс, әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулықты сақтау, білім), мәдени (ана тілі, шығармашылық) болып бөлінеді. Азамат құқықтарға азаматтығы бойынша ие болады; шетелдіктер мен азаматтығы жоқ адамдар — заңда белгіленген жағдайларда (15-бап).

2026 жылғы Конституцияның маңызды кепілдіктері: өмір сүру құқығы, өлім жазасына тыйым салынған (17-бап); кінәсіздік презумпциясы (19-бап); азаптауға тыйым (20-бап); дербес деректерді, оның ішінде цифрлық технологияларды пайдаланғанда қорғау (21-бап); цензураға тыйым салынған (23-бап); әркім өз құқықтарын барлық заңды тәсілдермен, оның ішінде қажетті қорғанумен қорғауға құқылы және сот арқылы қорғалуға, білікті заң көмегіне құқығы бар (12-бап).

Құқықтарды тек заңмен және конституциялық құрылысты, басқалардың құқықтарын, қауіпсіздікті, тәртіпті, денсаулық пен имандылықты қорғау үшін қажетті шамада ғана шектеуге болады (41-бап). 12, 14, 16, 17, 20, 22, 25-баптарда көрсетілген құқықтар (сот арқылы қорғалу, азаматты бермеу, теңдік, өмір сүру құқығы, азаптауға тыйым, ұлттық тиесілік және тіл, ар-ождан бостандығы) ешбір жағдайда шектелмейді. Құқықтарды сот, прокуратура, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл (85-бап), азаматтар тікелей жүгіне алатын Конституциялық Сот (73-бап 3-тармақ), адвокатура (86-бап) қорғайды.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

2026 жылғы Конституция бойынша азаматтар құқықтарын қозғайтын актілер бойынша Конституциялық Сотқа ТІКЕЛЕЙ жүгіне алады (73-бап 3-тармақ).

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Қазақстан Республикасының заңнамасы бойынша бала деп мына жасқа толмаған адам саналады

  1. A. 18 жас
  2. B. 14 жас
  3. C. 16 жас
  4. D. 21 жас
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «ҚР-дағы баланың құқықтары туралы» заң, 1-бап: бала — он сегіз жасқа (кәмелетке) толмаған адам. БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясы (1989) да баланы осылай анықтайды.

2. сәйкестік

2026 жылғы Конституция бойынша мемлекеттік орган мен оның функциясы арасындағы сәйкестікті анықтаңыз

  1. A. Конституциялық Сот
  2. B. Адам құқықтары жөніндегі уәкіл
  1. 1. конституциялық бақылауды жүзеге асырады
  2. 2. бұзылған құқықтар мен бостандықтарды қалпына келтіруге жәрдемдеседі
  3. 3. заңдар қабылдайды
  4. 4. қылмыстық қудалауды жүзеге асырады
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A — 1, B — 2

Талдау: Конституциялық Сот — конституциялық бақылау және Конституцияның үстемдігі; Уәкіл — бұзылған құқықтарды қалпына келтіру. Заңдарды Құрылтай қабылдайды, қылмыстық қудалауды прокуратура жүргізеді.

3. бір дұрыс жауап

Заңды күші бойынша Қазақстан Республикасының кодекстерінен жоғары тұратын нормативтік құқықтық акт

  1. A. конституциялық заң
  2. B. Қазақстан Республикасының заңы
  3. C. Президенттің нормативтік құқықтық жарлығы
  4. D. Үкіметтің нормативтік қаулысы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: «Құқықтық актілер туралы» заң, 10-бап: Конституциядан кейін Конституцияға түзетулер енгізетін заңдар, одан кейін конституциялық заңдар, кодекстер, заңдар, Президенттің нормативтік жарлықтары, Құрылтайдың нормативтік қаулылары, Үкімет қаулылары тұрады. Қарапайым заң мен заңға тәуелді актілер кодекстен төмен.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз