Қазақстандағы құқықтық мемлекет және азаматтық қоғам
Құқық негіздері · Мемлекет және құқық
Құқықтық мемлекет — билігі құқықпен шектелген мемлекет. Оның белгілері: Конституция мен заңның үстемдігі, билікті заң шығарушы, атқарушы және сот билігіне бөлу, тәуелсіз сот, адам құқықтары мен бостандықтарын нақты қамтамасыз ету, мемлекет пен тұлғаның өзара жауапкершілігі. 2026 жылғы Конституция бекітеді: Қазақстан — демократиялық, зайырлы, құқықтық және әлеуметтік мемлекет, ең қымбат қазынасы — адам, оның өмірі, құқықтары мен бостандықтары (1-бап); мемлекеттік билік біртұтас және билікті бөлу қағидаты бойынша жүзеге асырылады (4-бап).
Азаматтық қоғам — мемлекеттен тәуелсіз өмір саласы: қоғамдық бірлестіктер, саяси партиялар, кәсіподақтар, БАҚ, коммерциялық емес ұйымдар, жергілікті өзін-өзі басқару, еріктілік. Ол арқылы азаматтар мүдделерін білдіріп, билікті бақылайды. Конституция идеологиялық және саяси әралуандықты және қоғамдық бірлестіктердің теңдігін таниды (6-бап), діни негіздегі партияларға және партияларды шетелдіктердің қаржыландыруына тыйым салады (6-бап 4-тармақ).
Қазақстандағы даму: «Заң және Тәртіп» қағидаты, «Әділетті Қазақстан» идеясы (2026 жылғы Конституцияның кіріспесі), азаматтардың мемлекеттік органдарға өтініш жасау құқығы (35-бап), Адам құқықтары жөніндегі уәкіл (85-бап), жергілікті өзін-өзі басқару (91-бап), ең жоғары консультативтік орган — Қазақстан Халық Кеңесі (70-бап).
Ең бастысы
- Құқықтық мемлекет: заң үстемдігі, билікті бөлу, тәуелсіз сот, адам құқықтары.
- Конституция 1-бап: демократиялық, зайырлы, құқықтық, әлеуметтік мемлекет.
- Азаматтық қоғам: партиялар, кәсіподақтар, БАҚ, ҮЕҰ, жергілікті өзін-өзі басқару.
- Діни негіздегі партияларға және партияларды шетелдік қаржыландыруға тыйым (6-бап).
- Қазақстан Халық Кеңесі — ең жоғары консультативтік орган (70-бап).
Тесттегі тұзақ
Азаматтық қоғам — бұл мемлекеттік органдар ЕМЕС: әкімдік немесе министрлік оған жатпайды, ал партия, кәсіподақ, ҮЕҰ — жатады.
Өзіңді тексер
1. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Жария құқық салалары
- A. конституциялық құқық
- B. қылмыстық құқық
- C. әкімшілік құқық
- D. азаматтық құқық
- E. отбасы құқығы
- F. мұрагерлік құқық
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: Жария құқық мемлекет билік ретінде қатысатын қатынастарды реттейді (конституциялық, қылмыстық, әкімшілік, қаржы). Азаматтық және отбасы құқығы — жеке құқық; мұрагерлік құқық — азаматтық құқықтың институты.
2. бір дұрыс жауап
Қазақстан Республикасындағы Адам құқықтары жөніндегі уәкілді кім тағайындайды?
- A. Қазақстан Республикасының Президенті
- B. Құрылтай
- C. Жоғарғы Сот
- D. Бас Прокурор
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2026 жылғы Конституция, 85-бап: Адам құқықтары жөніндегі уәкілді Президент тағайындайды, ол өз өкілеттігін жүзеге асыру кезінде тәуелсіз және мемлекеттік органдарға есеп бермейді; бұзылған құқықтар мен бостандықтарды қалпына келтіруге жәрдемдеседі.
3. бір дұрыс жауап
Заңдылықтың сақталуын жоғары қадағалауды және мемлекет атынан қылмыстық қудалауды жүзеге асыратын мемлекеттік орган
- A. прокуратура
- B. адвокатура
- C. нотариат
- D. Конституциялық Сот
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2026 жылғы Конституция: прокуратура мемлекет атынан заңдылықты жоғары қадағалауды жүзеге асырады, сотта мемлекет мүддесін білдіреді және қылмыстық қудалау жүргізеді; бұл Бас Прокурор басқаратын біртұтас орталықтандырылған жүйе.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз