Азаматтық іс жүргізу құқығы: талап, тараптар, мерзімдер, шағымдану
Құқық негіздері · Іс жүргізу құқығының негіздері
Азаматтық процесс — сотта азаматтық істерді: меншік, шарттар, мұрагерлік туралы дауларды, отбасылық, еңбек және тұрғын үй дауларын қарау тәртібі (Азаматтық процестік кодекс, АПК). Іс талап арыз берумен басталады. Тараптар: талапкер (құқығын қорғау үшін сотқа жүгінетін адам) және жауапкер (оған талап қойылған); сондай-ақ үшінші тұлғалар, прокурор, өкілдер қатысады.
Сатылары: талап беру және оны соттың қабылдауы, істі дайындау, сот талқылауы, шешім шығару, шағымдану, орындау. Азаматтық істер істі сот талқылауына дайындау аяқталған күннен бастап 2 айға дейінгі мерзімде қаралады (АПК 183-бап), кейбір санаттар (мысалы, жұмысқа қайта алу туралы) — тезірек. Қағидаттар: тараптардың жарыспалылығы мен тең құқықтылығы, жариялылық, сот ісін жүргізу тілі, диспозитивтілік (тараптар өз құқықтарына өздері билік етеді — бітімгершілік келісім жасай алады, талаптан бас тарта алады).
Апелляциялық шағым шешім түпкілікті нысанда шығарылған күннен бастап 1 ай ішінде шешім шығарған сот арқылы беріледі (АПК 403-бап). Кейін кассация — заңды күшіне енген шешімдерді қайта қарау мүмкін. Дауларды сотсыз да шешуге болады: медиация, партисипативтік рәсім (адвокаттардың қатысуымен), төрелік. Талап қоюдың жалпы ескіру мерзімі — 3 жыл (АК 178-бап).
Ең бастысы
- Талапкер талап береді, жауапкер — оған талап қойылған адам.
- Істі қарау мерзімі — дайындықтан кейін 2 айға дейін (АПК 183-бап).
- Апелляциялық шағым — 1 ай ішінде (АПК 403-бап).
- Қағидаттар: жарыспалылық, тең құқықтылық, диспозитивтілік, жариялылық.
- Соттан тыс: медиация, төрелік, бітімгершілік келісім.
Тесттегі тұзақ
Талапкер — талапты БЕРЕТІН адам, жауапкер — оған талап қойылған адам. Талап қоюдың ескіру мерзімі (3 жыл) — істі қарау мерзімі емес, сотқа жүгіну мерзімі.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Ересек күдіктіні сот санкциясынсыз ұстаудың ең ұзақ мерзімі (жалпы ереже бойынша)
- A. 48 сағат
- B. 24 сағат
- C. 72 сағат
- D. 10 тәулік
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: ҚПК: сот санкциясынсыз — 48 сағаттан аспайды, кәмелетке толмағанды — 24 сағаттан аспайды. 72 сағатқа Кодексте тікелей көрсетілген жағдайларда ғана (мысалы, терроризм істері бойынша) жол беріледі.
2. бір дұрыс жауап
Алқабилердің қатысуымен өтетін сотта алқабилер шешетін мәселе
- A. сотталушының кінәлі немесе кінәсіз екені
- B. мемлекеттік баж мөлшері
- C. судьяны лауазымға тағайындау
- D. заңды өзгерту
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Алқабилер — қылмыстық істердің жекелеген санаттарын (тізбесін ҚПК белгілейді) қарауға қатысып, сотталушының кінәсі туралы мәселені шешетін азаматтар. Жазаны судья тағайындайды.
3. сәйкестік
Адам мен сот санкциясынсыз ұстаудың ең ұзақ мерзімі арасындағы сәйкестікті анықтаңыз
- A. кәмелетке толған күдікті (жалпы ереже)
- B. кәмелетке толмаған күдікті
- 1. 48 сағат
- 2. 24 сағат
- 3. 72 сағат
- 4. 12 сағат
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: ҚПК: ересекті — 48 сағатқа дейін, кәмелетке толмағанды — 24 сағатқа дейін; 72 сағат — Кодексте тікелей көрсетілген ерекше жағдайларда ғана.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз