Тұтынушылардың құқықтары. Авторлық құқық негіздері
Құқық негіздері · Жеке құқық
Тұтынушылардың құқықтарын «Тұтынушылардың құқықтарын қорғау туралы» Заң қорғайды. Тұтынушы — тауарлар мен қызметтерді кәсіпкерлік үшін емес, жеке, отбасылық және тұрмыстық қажеттіліктер үшін сатып алатын азамат. Оның негізгі құқықтары: тауардың тиісті сапасы мен қауіпсіздігіне, тауар туралы толық және дұрыс ақпаратқа (баға, құрамы, жарамдылық мерзімі, дайындаушы), еркін таңдауға, зиянның өтелуіне, сотқа және тұтынушылардың қоғамдық бірлестіктеріне жүгінуге.
Егер тиісті сападағы тауар жай ғана жарамаса, сатушы оны сатып алған күннен бастап 14 күнтізбелік күн ішінде айырбастауға немесе қайтарып алуға міндетті, егер тауар пайдаланылмаған болса, тауарлық түрі, жапсырмалары, пломбалары сақталса және сатып алу туралы құжат болса (Заң, 30-бап). Ерекшеліктер: дәрілер мен медициналық бұйымдар, іш киім, шұлық бұйымдары, жануарлар мен өсімдіктер, метрлеп сатылатын маталар және тізбедегі басқа да тауарлар. Кемшілігі бар тауарды сатып алғанда тұтынушы ауыстыруды, бағаны төмендетуді, кемшіліктерді тегін жоюды немесе ақшаны қайтаруды талап ете алады.
Авторлық құқық ғылым, әдебиет және өнер туындыларын (кітаптарды, музыканы, фильмдерді, суреттерді, компьютерлік бағдарламаларды) жасалған сәтінен бастап қорғайды — тіркеу қажет емес. Авторда жеке мүліктік емес құқықтар (авторлық, есім, туындыға қол сұғылмаушылық) және мүліктік құқықтар (қайта шығару, тарату, аудару, сыйақы алу) бар. Мүліктік авторлық құқық автордың өмірі бойы және ол қайтыс болғаннан кейін 70 жыл бойы, қайтыс болған жылдан кейінгі жылдың 1 қаңтарынан бастап есептегенде әрекет етеді (АК, ерекше бөлік). Зияткерлік меншікті Конституция қорғайды (23-бап).
Ең бастысы
- Тұтынушы — жеке, отбасылық, тұрмыстық қажеттіліктер үшін сатып алады.
- Құқықтар: сапа, қауіпсіздік, ақпарат, таңдау, зиянды өтеу.
- Тиісті сападағы тауарды айырбастау/қайтару — 14 күнтізбелік күн (Заң, 30-бап).
- Қайтарылмайды: дәрілер, іш киім, шұлық, жануарлар мен өсімдіктер, метрлеп сатылатын маталар.
- Авторлық құқық — жасалған сәттен; мерзімі — автордың өмірі + 70 жыл.
Тесттегі тұзақ
14 күн — жарамаған ТИІСТІ сападағы тауар үшін. Тауардың кемшілігі болса, басқа ережелер (кепілдік мерзімі) қолданылады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
14 бен 18 жас аралығындағы кәмелетке толмағандар ата-ананың келісімінсіз өз бетінше
- A. өз жалақысы мен стипендиясына билік ете алады
- B. пәтерді сата алады
- C. некеге тұра алады
- D. ірі банк несиесін ала алады
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: АК 22-бап: 14–18 жастағы жасөспірімдер мәмілелерді заңды өкілдерінің келісімімен жасайды, бірақ өз жалақысына, стипендиясына және өзге табыстарына өздері билік етеді.
2. бір дұрыс жауап
ҚР азаматтық құқығындағы талап қоюдың жалпы ескіру мерзімі
- A. 3 жыл
- B. 1 жыл
- C. 5 жыл
- D. 10 жыл
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: АК 178-бап: талап қоюдың жалпы ескіру мерзімі — үш жыл. Жекелеген талаптар үшін заңмен арнайы мерзімдер белгіленуі мүмкін.
3. бір дұрыс жауап
Жүктілік немесе ортақ бала туған жағдайда неке жасын (18 жас) ең көбі қанша мерзімге төмендетуге болады?
- A. 2 жылдан аспайтын мерзімге
- B. 1 жылдан аспайтын мерзімге
- C. 3 жылдан аспайтын мерзімге
- D. төмендетуге жол берілмейді
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекс, 10-бап: неке жасы — 18 жас; тіркеуші орган жүктілік немесе ортақ бала туған жағдайда оны екі жылдан аспайтын мерзімге төмендете алады.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз