Азаматтық құқық: негізгі институттар, шарттар және міндеттемелер
Құқық негіздері · Жеке құқық
Азаматтық құқық тең қатысушылардың — азаматтар мен заңды тұлғалардың мүліктік және онымен байланысты жеке мүліктік емес қатынастарын реттейді. Басты акт — Азаматтық кодекс (жалпы және ерекше бөліктер). Азаматтың құқық қабілеттілігі туғаннан пайда болады (АК 13-бап). Әрекет қабілеттілігі: 14 жасқа дейін (жас балалар) бала үшін мәмілелерді заңды өкілдері жасайды, баланың өзі тек ұсақ тұрмыстық мәмілелерді жасай алады (23-бап); 14 жастан 18 жасқа дейін — мәмілелер ата-ананың келісімімен, бірақ табысы мен шәкіртақысына жасөспірім өзі билік етеді (22-бап); 16 жастан эмансипация — толық әрекетке қабілетті деп жариялау мүмкін; толық әрекет қабілеттілігі — 18 жастан (17-бап).
Мәміле — азаматтық құқықтар мен міндеттерді белгілеуге, өзгертуге немесе тоқтатуға бағытталған әрекет. Нысаны: ауызша, жазбаша, нотариаттық. Жазбаша нысанда, мысалы, кәсіпкерлердің мәмілелері және жасалған кезде орындалатындарынан басқа 100 АЕК-тен асатын сомадағы мәмілелер жасалады (АК 152-бап). Меншік құқығы иеленуді, пайдалануды және билік етуді қамтиды. Талап қоюдың жалпы ескіру мерзімі — 3 жыл (АК 178-бап).
Міндеттеме — борышкер несие беруші пайдасына әрекет жасауға (мүлік беруге, жұмыс орындауға, ақша төлеуге) міндетті болатын қатынас. Негізгі шарттар: сатып алу-сату (затты ақыға меншікке беру), сыйға тарту (өтеусіз), мүліктік жалдау (жалға алу — ақыға уақытша пайдалану), қарыз (ақшаны немесе заттарды сондай соманы немесе сондай заттарды қайтару шартымен беру), мердігерлік (жұмыс орындау), қызмет көрсету, сақтау, тасымалдау. Мұрагерлік: заң бойынша және өсиет бойынша; бірінші кезектегі мұрагерлер — балалар, жұбайы және ата-анасы тең үлесте (АК 1061-бап); мұра 6 ай ішінде қабылданады (АК 1072-2-бап).
Ең бастысы
- Әрекет қабілеттілігі: 14-ке дейін — заңды өкілдер; 14–18 — ата-ана келісімімен; 16 — эмансипация; 18 — толық.
- Жазбаша нысан — 100 АЕК-тен асатын мәмілелер (АК 152-бап).
- Талап қою мерзімі — 3 жыл (АК 178-бап).
- Шарттар: сатып алу-сату, сыйға тарту, жалға алу, қарыз, мердігерлік, қызмет көрсету.
- Мұра: бірінші кезек — балалар, жұбайы, ата-анасы; қабылдау мерзімі — 6 ай.
Тесттегі тұзақ
Жалға алу — ақыға уақытша ПАЙДАЛАНУ (сол затты қайтарады), қарыз — СОНДАЙ сома немесе сол тектес заттар қайтарылады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Сатып алу-сату шарты құқықтың қай саласына жатады?
- A. Азаматтық
- B. Қылмыстық
- C. Әкімшілік
- D. Еңбек
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Сатып алу-сату тең тараптардың мүліктік қатынастарын реттейді, сондықтан азаматтық құқыққа жатады (ҚР Азаматтық кодексі).
2. сәйкестік
Құқық саласы мен ол реттейтін қатынастар арасындағы сәйкестікті анықтаңыз.
- A. Отбасы құқығы
- B. Еңбек құқығы
- 1. ерлі-зайыптылар, ата-ана мен балалар арасындағы жеке және мүліктік қатынастар
- 2. қызметкер мен жұмыс беруші арасындағы қатынастар
- 3. қылмыс жасаумен байланысты қатынастар
- 4. мемлекеттік басқару саласындағы қатынастар
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Отбасы құқығы — неке, ерлі-зайыптылар, ата-ана мен балалар қатынастары («Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» кодекс). Еңбек құқығы — қызметкер мен жұмыс беруші қатынастары (Еңбек кодексі). Қылмыс — қылмыстық құқық, мемлекеттік басқару — әкімшілік құқық.
3. бір дұрыс жауап
Эмансипация — кәмелетке толмағанды толық әрекетке қабілетті деп жариялау — мүмкін болатын жас
- A. 16 жас
- B. 14 жас
- C. 15 жас
- D. 17 жас
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: АК 22-1-бап: 16 жастан, егер жасөспірім еңбек шарты бойынша жұмыс істесе немесе заңды өкілдерінің келісімімен кәсіпкерлікпен айналысса. Шешімді қорғаншылық және қамқоршылық органы (ата-ананың келісімімен) немесе сот қабылдайды.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз