Тізбектер және кестедегі деректерді талдау

Математикалық сауаттылық · Өзгерістер мен тәуелділік

Егер шама әр жолы бірдей санға артса — бұл арифметикалық прогрессия: aₙ = a₁ + (n − 1)d. Егер бірдей санға көбейтілсе — геометриялық: bₙ = b₁ · qⁿ⁻¹ (салымның өсуі, бактериялардың көбеюі).

Мысал. Шотта 20 000 тг бар, әр ай сайын 5 000 тг қосылады. 6 айдан кейін қанша болады? Бұл 20 000 + 6 · 5 000 = 50 000 тг (6 толықтырудан кейін). Ал 20 000; 25 000; 30 000… қатарының 6-мүшесі қандай? a₆ = 20 000 + 5 · 5 000 = 45 000. Бірінші мүше не екенін мұқият оқыңыз. Геометриялық мысал: бактериялар саны әр сағат сайын екі есе артады: 100 → 200 → 400 → 3 сағаттан кейін 800 (100 · 2³).

Кестені талдау: керек жол мен бағанды табыңыз, бірліктерге (мың, %) назар аударыңыз, өзгерістерді салыстырыңыз (қаншаға және неше есе өсті), заңдылықты іздеңіз. Типтік сұрақтар: «қай айда өсу ең көп», «неше пайызға өзгерді», «келесі мән қандай болады».

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Көбінесе бірге қателеседі: «6 айдан кейін» ≠ «қатардың 6-мүшесі». Санақ қай мәннен басталатынын тексеріңіз.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

y-тің x-ке тәуелділігі кестеде берілген: x: 1, 2, 3, 4 y: 5, 8, 11, 14 Ол қандай формуламен сипатталады?

  1. A. y = 3x + 2
  2. B. y = 2x + 3
  3. C. y = x + 4
  4. D. y = 5x
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: x 1-ге артқанда y 3-ке артады — коэффициент 3. x = 1 болғанда: 3 + b = 5, b = 2. Тексеру: x = 4 → 14 ✓. y = x + 4 тек x = 1 үшін сәйкес.

2. бір дұрыс жауап

Автобус 240 км жолды 60 км/сағ жылдамдықпен жүреді. Жылдамдығын 20 км/сағ-қа арттырса, неше сағат ерте жетеді?

  1. A. 1 сағ
  2. B. 2 сағ
  3. C. 0,5 сағ
  4. D. 3 сағ
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Бұрын 240 : 60 = 4 сағ, енді 240 : 80 = 3 сағ. Үнем 1 сағ. Абайлаңыз: 3 — айырма емес, жолдағы жаңа уақыт.

3. бір дұрыс жауап

А тарифі: айына 2 000 тг + минутына 10 тг. Б тарифі: айына 3 500 тг, қосымша төлемсіз. Айына неше минутта тарифтердің құны бірдей болады?

  1. A. 150 мин
  2. B. 350 мин
  3. C. 200 мин
  4. D. 100 мин
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: 2 000 + 10x = 3 500 → 10x = 1 500 → x = 150 минут. 150 минуттан көп сөйлессе, Б тарифі тиімді.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз