Бір шаманың екіншісіне тәуелділігі

Математикалық сауаттылық · Өзгерістер мен тәуелділік

Тура пропорционалдық: бір шама бірнеше есе артса, екіншісі де сонша есе артады (y = kx): порция көп — азық көп, километр көп — бензин көп. Кері пропорционалдық: бірі өссе — екіншісі сонша есе кемиді (y = k/x): жұмысшы көп — сол жұмысқа күн аз.

Кері мысал: 6 жұмысшы жөндеуді 10 күнде жасайды. 4 жұмысшы неше күнде жасайды? Жұмыс көлемі = 6 · 10 = 60 «адам-күн»; 60 : 4 = 15 күн. Тура мысал: 3 порция паловқа 450 г күріш керек; 5 порцияға — 450 : 3 · 5 = 750 г.

y = kx + b сызықтық тәуелділігі тарифтерде жиі кездеседі: ұялы байланыс айына 2 000 тг + пакеттен тыс әр минут үшін 15 тг; пакеттен тыс 100 минутта — 2 000 + 1 500 = 3 500 тг. Графикте: тура пропорционалдық — координаттар басы арқылы өтетін түзу, сызықтық — түзу, кері — гипербола.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Жұмысшы көп — күн АЗ: бұл кері пропорционалдық. 6,7 күн (10 · 4 : 6) жауабы оны тура пропорционалдықпен шатастырғанда шығады.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

3; 7; 11; 15; … тізбегі берілген. Оның 20-мүшесін табыңыз.

  1. A. 79
  2. B. 80
  3. C. 83
  4. D. 75
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Арифметикалық прогрессия, d = 4: a₂₀ = a₁ + 19d = 3 + 76 = 79. 83 = 3 + 20 · 4 — қате (19 қадамның орнына 20 алынған).

2. бір дұрыс жауап

Бактериялар колониясы әр сағат сайын екі еселенеді. Басында 50 бактерия болды. 5 сағаттан кейін қанша болады?

  1. A. 1 600
  2. B. 250
  3. C. 500
  4. D. 800
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Геометриялық прогрессия: 50 · 2⁵ = 50 · 32 = 1 600. 250 = 50 · 5 және 500 = 50 · 10 — қате сызықтық өсу.

3. бір дұрыс жауап

Таксиге отыру 400 тг, әр километр 150 тг тұрады. Жолаушы 3 400 тг төледі. Ол неше километр жүрді?

  1. A. 20 км
  2. B. 22 км
  3. C. 18 км
  4. D. 25 км
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Километрлер үшін төлем: 3 400 − 400 = 3 000 тг; 3 000 : 150 = 20 км. 22 ≈ 3 400 : 150 — отыру ақысын шегеруді ұмытқан.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз