Арифметикалық орта, құлаш, медиана, мода
Математикалық сауаттылық · Анықсыздық
Бұл сипаттамалар деректер жиынын сипаттайды. Арифметикалық орта — сандардың қосындысын олардың санына бөлу. Құлаш — ең үлкен және ең кіші мәндердің айырмасы. Медиана — реттелген қатардың ортасындағы сан (саны жұп болса — екі ортаңғы санның орта мәні). Мода — ең жиі кездесетін мән (бірнеше мода болуы немесе мүлде болмауы мүмкін).
Мысал. Бағалар: 3, 7, 7, 9, 14. Орта: (3 + 7 + 7 + 9 + 14) : 5 = 40 : 5 = 8. Құлаш: 14 − 3 = 11. Медиана: қатар реттелген, ортасында 7. Мода: 7 (екі рет кездеседі). 2, 4, 6, 10 қатары үшін медиана = (4 + 6) : 2 = 5.
Кері есеп: 4 бағаның орташа мәні 8; орта 8,4 болуы үшін бесінші баға қандай болуы керек? Бесеуінің қосындысы = 8,4 · 5 = 42, төртеуінің қосындысы = 32, демек бесіншісі — 10. Медиана ортадан айырмашылығы бір өте үлкен немесе кіші мәннен өзгермейді — сондықтан жалақыларды жиі медиана бойынша салыстырады.
Ең бастысы
- Орта = қосынды : саны.
- Құлаш = max − min.
- Медиана — РЕТТЕЛГЕН қатардың ортасы.
- Мода — ең жиі мән.
Тесттегі тұзақ
Медиананы іздемес бұрын қатарды РЕТТЕУ керек. Реттелмеген қатардың «жазудың ортасындағы» медианасы — жиі қате.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Қатардың медианасын табыңыз: 3; 8; 5; 10; 6; 4.
- A. 5,5
- B. 6
- C. 5
- D. 7,5
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Реттейміз: 3; 4; 5; 6; 8; 10. Сандар саны жұп, медиана — ортаңғы екі санның орташасы: (5 + 6) : 2 = 5,5. Абайлаңыз: 5 — реттелмеген қатардың ортасы.
2. бір дұрыс жауап
Қатардың модасын табыңыз: 2; 3; 3; 5; 7; 3; 5.
- A. 3
- B. 5
- C. 4
- D. 7
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Мода — ең жиі кездесетін мән: 3 үш рет, 5 екі рет кездеседі.
3. бір дұрыс жауап
Қатардың құлашын табыңыз: 12; 7; 19; 4; 15.
- A. 15
- B. 11
- C. 8
- D. 57
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Құлаш = ең үлкен − ең кіші = 19 − 4 = 15. 57 — сандардың қосындысы.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз