Өмірлік есептердегі денелердің бет ауданы
Математикалық сауаттылық · Кеңістік пен форма
Бет ауданы жапсыруға, бояуға, орауға арналған материалды есептегенде керек: қораптар, бөлме қабырғалары, бак, банка. Куб: S = 6a²; тікбұрышты параллелепипед: S = 2(ab + bc + ac); цилиндр: бүйір 2πrh, толық 2πr(h + r). Көлем сыйымдылық үшін керек: V = abc, V = πr²h.
1-мысал. Ашық қорап (қақпақсыз) 30 × 20 × 10 см. Түбі 30 · 20 = 600 см², екі ұзын қабырғасы 2 · 30 · 10 = 600 см², екі қысқа қабырғасы 2 · 20 · 10 = 400 см². Барлығы 1 600 см² картон. 2-мысал. Биіктігі 2,5 м, 5 × 4 м бөлменің қабырғаларын бояу: 2(5 + 4) · 2,5 = 45 м², терезе мен есікті алып тастаймыз (мысалы, 2 + 2 = 4 м²) → 41 м²; 1 м²-ге 0,2 л шығын болса, 8,2 л керек → 1 л-лік 9 банка.
Қай жақтарды санау керек екеніне назар аударыңыз: «қақпақсыз», «тек қабырғалар», «еденсіз». Кубиктерден құралған фигура: бет = 6 · кубиктер саны · жақ ауданы − 2 · жанасулар саны · жақ ауданы.
Ең бастысы
- Куб 6a²; параллелепипед 2(ab + bc + ac); цилиндр 2πr(h + r).
- «Қақпақсыз» — бір жақ кем.
- Бөлме қабырғалары = еден периметрі × биіктік − терезелер мен есіктер.
- Аудан — материал, көлем — сыйымдылық.
Тесттегі тұзақ
Бет ауданын (қанша бояу, картон) көлеммен (қанша сыяды) шатастырмаңыз. Қай жақтар алынып тасталғанын оқыңыз.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Табанының радиусы 2 см, биіктігі 5 см цилиндр пішінді банканың бүйір бетінің ауданын табыңыз (π ≈ 3,14).
- A. 62,8 см²
- B. 31,4 см²
- C. 87,92 см²
- D. 20 см²
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: S бүйір = 2πrh = 2 · 3,14 · 2 · 5 = 62,8 см². 87,92 — толық бет (екі табанымен), 31,4 = πrh.
2. бір дұрыс жауап
Картаның масштабы 1 : 50 000. Картада ауылдар арасындағы қашықтық — 6 см. Жердегі қашықтық қандай?
- A. 3 км
- B. 30 км
- C. 0,3 км
- D. 300 км
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Картадағы 1 см = 50 000 см = 500 м. 6 см = 3 000 м = 3 км.
3. бір дұрыс жауап
Ұзындығы 5 м саты қабырғаға сүйелген. Төменгі ұшы қабырғадан 3 м қашықтықта тұр. Жоғарғы ұшы қабырғаға қандай биіктікте тиеді?
- A. 4 м
- B. 2 м
- C. 8 м
- D. 3,5 м
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Тікбұрышты үшбұрыш: h = √(5² − 3²) = √16 = 4 м (3–4–5 мысыр үшбұрышы).
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз