Ғаламдық проблемаларды шешу

География · Адамзаттың ғаламдық проблемалары

Ғаламдық проблемалар бүкіл адамзатқа қатысты және тек бірлесіп шешіледі. Олардың топтары: бейбітшілік және қарусыздану проблемалары; экологиялық (климаттың өзгеруі, озон қабатының бұзылуы, ластану, шөлейттену, биоалуантүрліліктің азаюы); демографиялық; азық-түлік; энергетикалық және шикізат; Дүниежүзілік мұхит пен ғарышты игеру; денсаулық (індеттер); дамушы елдердің артта қалуын жою.

Шешу жолдары: тұрақты даму (Рио-де-Жанейродағы БҰҰ конференциясы, 1992) — экономика, қоғам және табиғат болашақ ұрпақ үшін тепе-теңдікте дамиды; халықаралық шарттар: Рамсар конвенциясы (1971, сулы-батпақты алқаптар), Монреаль хаттамасы (1987, озон қабаты үшін фреондарға тыйым), Киото хаттамасы (1997, дамыған елдердің шығарындылары), Париж келісімі (2015, жылынуды 2 °C, мүмкіндігінше 1,5 °C шегінде ұстау). Азық-түлік проблемасын «жасыл революция» (жаңа сорттар, тыңайтқыштар, суару), энергетикалық проблеманы — энергия үнемдеу және жаңартылатын энергетика жеңілдетеді.

Қазақстанның үлесі: Семей ядролық полигонының жабылуы (1991 жылғы 29 тамыз; БҰҰ 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні деп жариялады) және ядролық қарудан бас тарту; Көкарал бөгеті (2005) Кіші Аралды құтқарды — деңгейі көтерілді, балық қайтып келді; мақсат — 2060 жылға қарай көміртекті бейтараптық; күн және жел электр станцияларын дамыту; Астанадағы «Болашақ энергиясы» тақырыбындағы ЭКСПО-2017 көрмесі.

Қазақстандағы ғаламдық проблемалар: Арал апаты мен шөлейттену, ядролық сынақтардың зардаптары, оңтүстік өзендеріне су беретін тау мұздықтарының қысқаруы, өнеркәсіп қалаларындағы ауаның ластануы, трансшекаралық өзендер жағдайында тұщы су тапшылығы. Оларды көршілермен бірге шешеді: мысалы, Арал мәселелері — Аралды құтқарудың халықаралық қоры аясында.

Ең бастысы

Тесттегі тұзақ

Озон қабаты (Монреаль хаттамасы) мен климаттың жылынуы (Киото, Париж) — әртүрлі проблемалар. 29 тамыз — екі күн: 1949 — Семей полигонындағы алғашқы жарылыс, 1991 — оның жабылуы. «Демографиялық жарылыс» азық-түлік проблемасын шешпейді, ушықтырады.

Өзіңді тексер

1. бір дұрыс жауап

Мақсаты — Жердің орташа температурасының өсуін 2 °C (мүмкіндігінше 1,5 °C) шегінде ұстау болып табылатын 2015 жылғы халықаралық климат келісімі

  1. A. Париж келісімі
  2. B. Киото хаттамасы
  3. C. Монреаль хаттамасы
  4. D. Рамсар конвенциясы
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Париж келісімі (2015) барлық елдерді парниктік газдар шығарындыларын азайтуға міндеттейді; Қазақстан оны ратификациялап, 2060 жылға қарай көміртекті бейтараптыққа жетуді мақсат етті. Киото хаттамасы (1997) — тек дамыған елдерге арналған шығарындылар туралы ертеректегі шарт, Монреаль хаттамасы (1987) — озон қабатын қорғау туралы, Рамсар конвенциясы (1971) — сулы-батпақты алқаптар туралы.

2. бір дұрыс жауап

Семей ядролық сынақ полигонының жабылған күні

  1. A. 1991 жылғы 29 тамыз
  2. B. 1949 жылғы 29 тамыз
  3. C. 1991 жылғы 16 желтоқсан
  4. D. 1990 жылғы 25 қазан
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Полигон 1991 жылғы 29 тамызда жарлықпен жабылды; осыны еске алып, БҰҰ 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні деп жариялады. Тұзақ: 1949 жылғы 29 тамызда, керісінше, дәл осы жерде алғашқы кеңестік атом бомбасы жарылған. 1991 жылғы 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күні, 1990 жылғы 25 қазан — Мемлекеттік егемендік туралы декларация.

3. бір дұрыс жауап

Болашақ ұрпақтың мүмкіндіктеріне зиян келтірмей, қазіргі ұрпақтың қажеттіліктері қанағаттандырылатын даму

  1. A. тұрақты даму
  2. B. индустрияландыру
  3. C. урбандалу
  4. D. экстенсивті даму
Жауап пен талдауды көрсету

Дұрыс жауап: A

Талдау: Тұрақты даму тұжырымдамасы Рио-де-Жанейродағы БҰҰ конференциясында (1992) қабылданды: экономика, әлеуметтік сала және табиғат тепе-теңдікте дамуы тиіс. Экстенсивті даму — үнемі жаңа ресурстарды тарту (жер жырту, ағаш кесу) есебінен өсу — тұрақты дамудың дәл қарама-қарсысы.

Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз