Ғаламдық проблемаларды шешу
География · Адамзаттың ғаламдық проблемалары
Ғаламдық проблемалар бүкіл адамзатқа қатысты және тек бірлесіп шешіледі. Олардың топтары: бейбітшілік және қарусыздану проблемалары; экологиялық (климаттың өзгеруі, озон қабатының бұзылуы, ластану, шөлейттену, биоалуантүрліліктің азаюы); демографиялық; азық-түлік; энергетикалық және шикізат; Дүниежүзілік мұхит пен ғарышты игеру; денсаулық (індеттер); дамушы елдердің артта қалуын жою.
Шешу жолдары: тұрақты даму (Рио-де-Жанейродағы БҰҰ конференциясы, 1992) — экономика, қоғам және табиғат болашақ ұрпақ үшін тепе-теңдікте дамиды; халықаралық шарттар: Рамсар конвенциясы (1971, сулы-батпақты алқаптар), Монреаль хаттамасы (1987, озон қабаты үшін фреондарға тыйым), Киото хаттамасы (1997, дамыған елдердің шығарындылары), Париж келісімі (2015, жылынуды 2 °C, мүмкіндігінше 1,5 °C шегінде ұстау). Азық-түлік проблемасын «жасыл революция» (жаңа сорттар, тыңайтқыштар, суару), энергетикалық проблеманы — энергия үнемдеу және жаңартылатын энергетика жеңілдетеді.
Қазақстанның үлесі: Семей ядролық полигонының жабылуы (1991 жылғы 29 тамыз; БҰҰ 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні деп жариялады) және ядролық қарудан бас тарту; Көкарал бөгеті (2005) Кіші Аралды құтқарды — деңгейі көтерілді, балық қайтып келді; мақсат — 2060 жылға қарай көміртекті бейтараптық; күн және жел электр станцияларын дамыту; Астанадағы «Болашақ энергиясы» тақырыбындағы ЭКСПО-2017 көрмесі.
Қазақстандағы ғаламдық проблемалар: Арал апаты мен шөлейттену, ядролық сынақтардың зардаптары, оңтүстік өзендеріне су беретін тау мұздықтарының қысқаруы, өнеркәсіп қалаларындағы ауаның ластануы, трансшекаралық өзендер жағдайында тұщы су тапшылығы. Оларды көршілермен бірге шешеді: мысалы, Арал мәселелері — Аралды құтқарудың халықаралық қоры аясында.
Ең бастысы
- Проблемалар топтары: бейбітшілік және қарусыздану, экология, демография, азық-түлік, энергия мен шикізат, мұхит пен ғарыш, денсаулық.
- Тұрақты даму — Рио, 1992.
- Рамсар — 1971; Монреаль (озон) — 1987; Киото — 1997; Париж — 2015.
- Қазақстан: полигон 29.08.1991 жабылды; Көкарал бөгеті 2005; 2060 жылға қарай көміртекті бейтараптық.
- Жасыл революция — азық-түлік; энергия үнемдеу мен ЖЭК — энергетика.
Тесттегі тұзақ
Озон қабаты (Монреаль хаттамасы) мен климаттың жылынуы (Киото, Париж) — әртүрлі проблемалар. 29 тамыз — екі күн: 1949 — Семей полигонындағы алғашқы жарылыс, 1991 — оның жабылуы. «Демографиялық жарылыс» азық-түлік проблемасын шешпейді, ушықтырады.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Мақсаты — Жердің орташа температурасының өсуін 2 °C (мүмкіндігінше 1,5 °C) шегінде ұстау болып табылатын 2015 жылғы халықаралық климат келісімі
- A. Париж келісімі
- B. Киото хаттамасы
- C. Монреаль хаттамасы
- D. Рамсар конвенциясы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Париж келісімі (2015) барлық елдерді парниктік газдар шығарындыларын азайтуға міндеттейді; Қазақстан оны ратификациялап, 2060 жылға қарай көміртекті бейтараптыққа жетуді мақсат етті. Киото хаттамасы (1997) — тек дамыған елдерге арналған шығарындылар туралы ертеректегі шарт, Монреаль хаттамасы (1987) — озон қабатын қорғау туралы, Рамсар конвенциясы (1971) — сулы-батпақты алқаптар туралы.
2. бір дұрыс жауап
Семей ядролық сынақ полигонының жабылған күні
- A. 1991 жылғы 29 тамыз
- B. 1949 жылғы 29 тамыз
- C. 1991 жылғы 16 желтоқсан
- D. 1990 жылғы 25 қазан
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Полигон 1991 жылғы 29 тамызда жарлықпен жабылды; осыны еске алып, БҰҰ 29 тамызды Ядролық сынақтарға қарсы іс-қимылдың халықаралық күні деп жариялады. Тұзақ: 1949 жылғы 29 тамызда, керісінше, дәл осы жерде алғашқы кеңестік атом бомбасы жарылған. 1991 жылғы 16 желтоқсан — Тәуелсіздік күні, 1990 жылғы 25 қазан — Мемлекеттік егемендік туралы декларация.
3. бір дұрыс жауап
Болашақ ұрпақтың мүмкіндіктеріне зиян келтірмей, қазіргі ұрпақтың қажеттіліктері қанағаттандырылатын даму
- A. тұрақты даму
- B. индустрияландыру
- C. урбандалу
- D. экстенсивті даму
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Тұрақты даму тұжырымдамасы Рио-де-Жанейродағы БҰҰ конференциясында (1992) қабылданды: экономика, әлеуметтік сала және табиғат тепе-теңдікте дамуы тиіс. Экстенсивті даму — үнемі жаңа ресурстарды тарту (жер жырту, ағаш кесу) есебінен өсу — тұрақты дамудың дәл қарама-қарсысы.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз