Ежелгі Греция, Ежелгі Рим, Ескендір Зұлқарнайын державасы, Парсы империясы
Дүниежүзі тарихы · Ежелгі әлем өркениеттері
Ахеменидтердің Парсы империясы (б. з. д. VI–IV ғғ.*) — Үндістаннан Мысырға дейінгі ежелгі дәуірдің ең ірі державасы. Оның негізін Кир II қалады, Дарий I оны сатрапияларға (провинцияларға) бөліп, «патша жолын» салды. Парсылар Грецияны жаулап алуға тырысты, бірақ грек-парсы соғыстарында жеңілді (Марафон, Саламин*). Кир сақ-массагеттерге қарсы соғыста қаза тапты (б. з. д. 530 ж. — Қазақстан тарихының «100 датасында»).
Ежелгі Греция полистерден — қала-мемлекеттерден тұрды. Афиныда демократия қалыптасты: заңдарды азаматтардың халық жиналысы қабылдады. Спарта әскери мемлекет болды. Гректер әлемге философияны (Сократ, Платон, Аристотель), Олимпиада ойындарын, театрды, геометрияны берді. Ескендір Зұлқарнайын (б. з. д. 336–323 жж. билеген) Парсыны талқандап, Грециядан Үндістанға дейінгі держава құрды; ол өлгеннен кейін держава эллиндік мемлекеттерге ыдырады.
Ежелгі Рим: б. з. д. 509–27 жылдары ол республика болды — билік сенат пен сайланбалы консулдарға тиесілі еді. Рим бүкіл Жерорта теңізі өңірін жаулап алды (Карфагенмен Пун соғыстары*). Азамат соғыстары империяның орнауына әкелді (Октавиан Август, б. з. д. 27 ж.). Римдіктер көптеген елдердің құқығының негізі — рим құқығын жасады, жолдар, акведуктар, Колизей салды. I ғасырда* империяда христиан діні пайда болды.
Ең бастысы
- Ахеменидтер Парсысы: Кир II, Дарий I, сатрапиялар.
- Греция: полистер, Афины демократиясы, философтар Сократ, Платон, Аристотель.
- Б. з. д. 336–323 жж. — Ескендір Зұлқарнайын.
- Б. з. д. 509–27 жж. — Рим республикасы (сенат, консулдар); кейін империя.
- Рим құқығы, жолдар, акведуктар; христиан дінінің пайда болуы.
Тесттегі тұзақ
Римдегі республика — б. з. д. 509–27 жж., ал империя Октавиан Августан басталды. Аристотель — Ескендір Зұлқарнайынның ұстазы.
Өзіңді тексер
1. бір немесе бірнеше дұрыс жауап
Ежелгі Қытайдың өнертабыстары
- A. қағаз
- B. компас
- C. жібек өндірісі
- D. сына жазуы
- E. пирамидалар
- F. финикий әліпбиі
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A, B, C
Талдау: Қытай әлемге қағаз, компас, жібек, оқ-дәрі мен кітап басуды берді. Сына жазуы — Месопотамия, пирамидалар — Мысыр, әліпби — Финикия.
2. бір дұрыс жауап
Үлкенді құрметтеуге, рәсімдерді сақтауға және елді ізгілік негізінде басқаруға үйреткен ежелгі қытай ойшылы
- A. Конфуций
- B. Цинь Шихуанди
- C. Будда
- D. Хаммурапи
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Конфуций (б.з.д. VI–V ғғ.) — Қытайдың мемлекеттік моралінің негізіне айналған іліміні жасаушы: үлкенді және ата-бабаны құрметтеу, рәсім, «асыл ердің» билігі. Цинь Шихуанди — б.з.д. 221 ж. Қытайды біріктірген билеуші, Будда — Үндістанда буддизмнің негізін салушы.
3. бір дұрыс жауап
Ежелгі Үндістанда пайда болған дін; оның негізін салушы — Сиддхартха Гаутама
- A. буддизм
- B. ислам
- C. христиан діні
- D. конфуцийшілдік
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Сиддхартха Гаутама Будда — «нұрланған» деген атқа ие болды. Буддизм өмір азапқа толы, одан тілектерден бас тарту арқылы құтылуға болады деп үйретеді. Конфуцийшілдік Қытайда, ислам VII ғ. Арабияда пайда болды (Мұхаммед пайғамбар, 570–632).
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз