Ежелгі Қытай және Ежелгі Үндістан
Дүниежүзі тарихы · Ежелгі әлем өркениеттері
Ежелгі Үндістан Инд аңғарында пайда болды (Хараппа және Мохенджо-Даро қалалары, б. з. д. III мыңжылдық*), кейін орталық Гангқа ауысты. Қоғам төрт варнаға бөлінді: брахмандар (абыздар), кшатрийлер (жауынгерлер), вайшьялар (егіншілер мен саудагерлер), шудралар (қызметшілер). Варнаға тиесілік туумен анықталды. Б. з. д. VI ғасырда* ханзада Сиддхартха Гаутама (Будда) буддизмді — азаптан құтылу туралы ілімді негіздеді. Үнділер «араб» цифрлары мен нөлді, шахматты ойлап тапты.
Ежелгі Қытай Хуанхэ аңғарында қалыптасты. Б. з. д. 221 жылы Цинь патшалығының билеушісі — Цинь Шихуанди елді біріктіріп, алғашқы орталықтандырылған мемлекетті (Цинь империясын) құрды: бірыңғай заңдар, ақша, салмақ өлшемдері мен жазу енгізіп, Ұлы Қытай қорғанын сала бастады. Хань әулеті тұсында* Ұлы Жібек жолы ашылды.
Қытайлар қағазды, компасты, жібекті, фарфорды, оқ-дәріні ойлап тапты (кейбір өнертабыстар — кейінірек, Орта ғасырларда). Конфуций ілімі (б. з. д. VI–V ғғ.*) үлкендер мен билеушіні құрметтеуді, тәртіп пен салттарды сақтауды талап етті — ол қытай мемлекеттік моралінің негізіне айналды.
Ең бастысы
- Үндістан: Инд пен Ганг, варналар (брахмандар, кшатрийлер, вайшьялар, шудралар), буддизм.
- Б. з. д. 221 ж. — Цинь империясы, Цинь Шихуанди: бірыңғай заңдар, ақша, жазу.
- Ұлы Қытай қорғаны; Хань тұсында — Ұлы Жібек жолы.
- Қытайдың өнертабыстары: қағаз, компас, жібек, фарфор, оқ-дәрі.
- Конфуцийшілдік — үлкендер мен тәртіпті құрметтеу.
Тесттегі тұзақ
Варналар — Үндістан, конфуцийшілдік — Қытай. Қытайдағы алғашқы орталықтандырылған мемлекет — Хань емес, Цинь (б. з. д. 221 ж.).
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Ежелгі Үнді қоғамындағы ең жоғары варна
- A. брахмандар
- B. кшатрийлер
- C. вайшьялар
- D. шудралар
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Варналардың жоғарыдан төмен реті: брахмандар (абыздар) → кшатрийлер (жауынгерлер) → вайшьялар (егіншілер, саудагерлер) → шудралар (қызметшілер).
2. бір дұрыс жауап
Б.з.д. V ғасырдағы Афина демократиясының гүлденуі байланысты тұлға
- A. Перикл
- B. Ескендір Зұлқарнайын
- C. Юлий Цезарь
- D. І Дарий
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Перикл ғасыры» — Афинаның гүлденуі: халық жиналысы, лауазымдарға ақы төлеу, Парфенонның салынуы.
3. сәйкестік
Өркениет пен оның жетістігі арасындағы сәйкестікті анықтаңыз
- A. Ежелгі Мысыр
- B. Ежелгі Месопотамия (Қосөзен)
- 1. пирамидалар мен иероглиф жазуы
- 2. сына жазуы мен Хаммурапи заңдары
- 3. Ұлы Қытай қорғаны
- 4. қоғамның варналарға бөлінуі
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A — 1, B — 2
Талдау: Мысыр — пирамидалар, иероглифтер, папирус. Месопотамия — саз тақтайшалардағы сына жазуы, Хаммурапи заңдары. Қорған — Қытай, варналар — Үндістан.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз