1–4-тақырыптар. Батырлық эпос, әдеби поэтикалық және прозалық ертегі, әдебиеттегі фольклор
Орыс әдебиеті · Батырлық эпос және ертегі
Ілия Муромец туралы былиналар: Муром маңындағы Карачарово селосының шаруа ұлы кезбе қайыршылар күш бергенше отыз үш жыл қозғала алмай отырған. Ол Киевке князь Владимирге аттанып, жолда ысқырығымен орманды құлататын Соловей-разбойникті жеңеді де, Русьтің басты қорғаушысы болады. Былиналар күшті, Отанға адалдықты және әлсіздерді қорғауды мадақтайды. Пушкиннің «Песнь о вещем Олеге» — тағдырдан қашып құтыла алмайтыны туралы баллада: князь аттың бас сүйегінен шыққан жыланнан қаза табады. Лермонтовтың «Бородино» — 1812 жылғы шайқас туралы қарт солдаттың әңгімесі, өткен батырларды («богатыри — не вы!») қазіргі ұрпаққа қарсы қою.
Әдеби поэтикалық ертегі: Жуковскийдің «Сказка о царе Берендее» ертегісінде патша Кощейге «үйде өзі білмейтін нәрсені» — ұлы Иван-царевичті беруге уәде етеді; оны Кощейдің ақылды қызы Марья-царевна құтқарады. Пушкиннің «Сказка о мёртвой царевне и о семи богатырях» ертегісінде сиқырлы айнасы бар зұлым өгей шеше өгей қызын құртады, ал королевич Елисей күнге, айға және желге жүгініп, қалыңдығын іздейді; махаббат өлімді жеңеді. К. Бальмонттың «Фейные сказки» — балаларға арналған перілердің сиқырлы әлемі туралы өлеңдер.
Әдеби прозалық ертегі: Андерсеннің «Снежная королева» ертегісінде Герда Кайды махаббатымен және көз жасымен құтқарады; Уайльдтың «Соловей и роза» ертегісінде бұлбұл бөтен махаббат үшін өмірін қияды, ал адамдар мұны бағаламайды; Паустовскийдің «Тёплый хлеб» ертегісінде жаралы атты ренжіткен Филька бала зұлымдықты ауылмен бірге еңбекпен түзейді. Пушкиннің «Руслан и Людмила» поэмасы ертегі мен былинаны біріктіреді (Черномор, алып бас, көрінбейтін бөрік), ал Пришвиннің «Кладовая солнца» — Блудово батпағында адасқан жетім Настя мен Митраша туралы ертегі-шындық: табиғат адамдарды достыққа үйретеді.
Ең бастысы
- Ілия Муромец — 33 жыл қозғалмай отырған, қайыршылар емдеген, Соловей-разбойникті жеңеді.
- Вещий Олег — аттан өлім (бас сүйектегі жылан).
- Ертегілер махаббат, мейірімділік пен өкіну күшін бекітеді.
Тесттегі тұзақ
«Сказка о мёртвой царевне» (Елисей, жеті батыр, айна) мен «Сказка о царе Берендее» (Кощей, Иван-царевич, Марья-царевна) ертегілерін шатастырмаңыз: екеуі де поэтикалық ертегі, бірақ авторлары әртүрлі.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Что помогло Каю в «Снежной королеве» Г. Х. Андерсена стать прежним, добрым мальчиком?
- A. горячие слёзы и любовь Герды
- B. поцелуй Снежной королевы
- C. волшебное зеркало тролля
- D. совет маленькой разбойницы
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Герданың ыстық көз жасы Кайдың мұз жүрегін ерітті, тролль айнасының сынығы көз жасымен бірге шығып кетті. Керісінше, Кайды қатыгез еткен — айна сынықтары.
2. бір дұрыс жауап
Чем соловей в сказке О. Уайльда «Соловей и роза» окрасил белую розу в красный цвет?
- A. своей кровью
- B. соком вишни
- C. лучами заката
- D. вином
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: Бұлбұл түні бойы кеудесін тікенге басып сайрады, оның қаны раушанды қызыл түске бояды. Ол бөтен махаббат үшін өмірін қиды, ал студент раушанды жолға лақтырып тастады.
3. бір дұрыс жауап
Почему в деревне ударил лютый мороз в сказке К. Г. Паустовского «Тёплый хлеб»?
- A. мальчик Филька обидел раненого коня — бросил хлеб в снег
- B. мельник Панкрат остановил мельницу
- C. жители вырубили лес
- D. солдаты ушли из деревни
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: «Ну Тебя» деп аталған Филька нанды қарға лақтырып, аш, жаралы атты боқтады. Аяз — қатыгездік үшін жаза; кейін Филька бүкіл ауылмен бірге кінәсін түзеді.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз