Халықаралық құқықтағы адам құқықтарын қорғау
Құқық негіздері · Халықаралық құқық
Адам құқықтарының халықаралық стандарттары: Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы (БҰҰ Бас Ассамблеясы 1948 жылғы 10 желтоқсанда қабылдаған; бұл күн — Адам құқықтары күні), Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық пакт және Экономикалық, әлеуметтік және мәдени құқықтар туралы халықаралық пакт (1966 ж.), БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясы (1989 ж.), азаптауға қарсы, әйелдерді кемсітушілікті жою туралы, мүгедектердің құқықтары туралы конвенциялар. Декларация мен екі пактіні бірге Адам құқықтары туралы халықаралық билль деп атайды.
БҰҰ тетіктері: БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесі (Әмбебап мерзімдік шолу жүргізеді — әр ел құқықтардың сақталуы туралы тұрақты есеп береді), БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі Жоғарғы комиссары, шарттық комитеттер (мысалы, Адам құқықтары жөніндегі комитет азаматтық және саяси құқықтар туралы пактінің, Бала құқықтары жөніндегі комитет — Конвенцияның орындалуын қадағалайды). Мамандандырылған мекемелер: ХЕҰ (қызметкерлердің құқықтары), ЮНЕСКО (білім, ғылым, мәдениет), ЮНИСЕФ (балалар), ДДҰ (денсаулық).
Қазақстан БҰҰ-ның адам құқықтары жөніндегі негізгі шарттарына қосылды, шарттық комитеттерге тұрақты баяндамалар ұсынады. Ел ішінде халықаралық стандарттарды Конституция (адам құқықтары ажырамас деп танылады, 15-бап), соттар, Адам құқықтары жөніндегі уәкіл (85-бап), Конституциялық Сот қамтамасыз етеді.
Ең бастысы
- 1948.12.10 — Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы (Адам құқықтары күні).
- 1966 — екі Халықаралық пакт; Декларациямен бірге — Халықаралық құқықтар биллі.
- 1989 — БҰҰ-ның Бала құқықтары туралы конвенциясы.
- Тетіктер: БҰҰ-ның Адам құқықтары жөніндегі кеңесі, шарттық комитеттер, Жоғарғы комиссар.
- ХЕҰ — еңбек, ЮНЕСКО — білім мен мәдениет, ЮНИСЕФ — балалар, ДДҰ — денсаулық.
Тесттегі тұзақ
Жалпыға бірдей декларация (1948) — шарт емес, Бас Ассамблеяның қарары; міндетті шарттар — 1966 жылғы пактілер мен конвенциялар.
Өзіңді тексер
1. бір дұрыс жауап
Халықаралық адам құқықтары күні аталып өтеді
- A. 10 желтоқсанда
- B. 1 маусымда
- C. 16 желтоқсанда
- D. 24 қазанда
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 1948 ж. 10 желтоқсанда БҰҰ Бас Ассамблеясы Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясын қабылдады. 1 маусым — Балаларды қорғау күні, 24 қазан — БҰҰ күні, 16 желтоқсан — ҚР Тәуелсіздік күні.
2. бір дұрыс жауап
2026 жылғы Конституция бойынша халықаралық шарттарды ратификациялау және оларды денонсациялау туралы заңдарды қандай орган шығарады?
- A. Құрылтай
- B. Қазақстан Республикасының Президенті
- C. Үкімет
- D. Конституциялық Сот
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2026 жылғы Конституция, 60-бап 3-тармақ: Құрылтай заңдар шығарады, оның ішінде халықаралық шарттарды ратификациялау және денонсациялау туралы (14-тармақша). Президент ратификациялық грамоталарға қол қояды (46-бап), ал Конституциялық Сот шартты ратификацияға дейін Конституцияға сәйкестігіне тексереді (73-бап).
3. бір дұрыс жауап
2026 жылғы Конституция бойынша ратификациялық грамоталарға кім қол қояды?
- A. Қазақстан Республикасының Президенті
- B. Құрылтай Төрағасы
- C. Премьер-Министр
- D. Сыртқы істер министрі
Жауап пен талдауды көрсету
Дұрыс жауап: A
Талдау: 2026 жылғы Конституция, 46-бап: Президент Қазақстан Республикасы атынан келіссөздер жүргізеді және халықаралық шарттарға қол қояды, ратификациялық грамоталарға қол қояды, елшілердің сенім және кері шақырып алу грамоталарын қабылдайды.
Конспектіні тренажерде ашу →Тегін, тіркелусіз