Оқу сауаттылығы: ҰБТ-ға дайындық
ҰБТ-дағы форматы: 10 тапсырма (мәтін бойынша тапсырмалар — 10), міндетті пән.
ҰБТ-да әртүрлі ұзындықтағы 3 мәтін және бір дұрыс жауабы бар 10 сұрақ беріледі. Жауаптардың барлығы дерлік мәтінде бар — есіңе түсіру емес, мұқият тауып, салыстыру керек.
Жұмыс реті: 1) сұрақтарды оқыңыз; 2) мәтінді толық оқыңыз; 3) әр сұраққа мәтіннен керек сөйлемді табыңыз; 4) нұсқаларды салыстырып, артығын алып тастаңыз.
Тренажерді ашу: Оқу сауаттылығы →Тегін, тіркелусіз
ҰТО спецификациясының бөлімдері мен тақырыптары
- 1-дағды. Тест қалай құрылған және уақытты қалай бөлу керек
- 2-дағды. Ақпаратты түсіну: мәтіннен фактіні табу
- 3-дағды. Мәтін құрылымы: бөліктері, жоспар, тақырып
- 4-дағды. Негізгі ой және автордың ұстанымы
- 5-дағды. Мәтіннің түрлері мен стильдері
- 6-дағды. Әртүрлі дереккөздерден ақпарат: кестелер, графиктер, хабарландырулар, сөздің мағынасы
Адам мен табиғат туралы мәтіндер — терминдер, даталар
| Баяндау | оқиғаларды ретімен айту: алдымен не болды, кейін не болды, немен аяқталды |
|---|---|
| Сипаттау | заттың, жердің, жануардың белгілері: қандай, қалай көрінеді, қай жерде тіршілік етеді |
| Пайымдау | ой → дәлелдер → қорытынды; «өйткені», «сондықтан», «демек» сөздері көрсетеді |
| Себеп | «өйткені», «себебі», «...-ның кесірінен», «...-ның арқасында» сөздерінен кейін іздеңіз |
| Салдар | «сондықтан», «нәтижесінде», «осылай», «міне, сол себепті» сөздерінен кейін іздеңіз |
| Кейіпкердің пікірі және автордың қорытындысы | кейіпкер әңгіменің басында қателесуі мүмкін; негізгі ой — оның соңында келген тұжырымы |
| Көркем стиль | бейнелер, эпитеттер, теңеулер, диалогтар — мақсаты сезім мен әсерді жеткізу |
Білім, ғылым, тарих және мәдениет туралы мәтіндер — терминдер, даталар
| Ғылыми стиль | дәлдік, терминдер, анықтамалар, эмоция мен баға жоқ; ғылыми-көпшілік — дәл солай, бірақ қарапайымырақ, мысалдармен |
|---|---|
| Термин және анықтама | «X — бұл...», «X деп атайды...», мағынасы сызықша арқылы не жақшада; «X деген не» сұрағының жауабын сонда іздеңіз |
| Өмірбаян | адам өмірі ретімен; сұрақтар — не бұрын болды, қай жаста, қай жерде оқыды |
| Хронология | оқиғалардың реті; даталарды шетке жазып алыңыз — «бәрінен бұрын не болды» деген сұраққа жауап беру оңай |
| Факт | тексеруге болатын нәрсе: дата, сан, орын, атау |
| Болжам (гипотеза) | болжам: «мүмкін», «деп саналады», «ғалымдар болжайды» — дәлелденгенмен бірдей емес |
| Автордың қорытындысы | абзацтың немесе мәтіннің соңындағы жалпылау: «осылай», «сондықтан», «тәжірибе көрсеткендей» |
Қалалар, мемлекеттер және қоғам туралы мәтіндер — терминдер, даталар
| Публицистикалық стиль | кең оқырманға қоғам проблемалары туралы: фактілер + баға + шақыру |
|---|---|
| Ресми іс қағаздар стилі | хабарландырулар, ережелер, нұсқаулықтар: нақты мерзімдер, шарттар, кім не істеуге міндетті |
| Тезис | автор дәлелдейтін негізгі тұжырым |
| Дәлел (аргумент) | тезистің пайдасына келтірілген дәйек: факт, мысал, сан, маманның сөзі |
| Пікір | баға бар: «ең жақсы», «қауіпті», «менің ойымша», «керек» — оны факт сияқты тексеру мүмкін емес |
| Автордың ұстанымы | проблемаға көзқарас; бағалауыш сөздерден, кеңестерден және соңғы абзацтан іздеңіз |
| Проблема → шешім | мәтіннің әдеттегі жоспары: не болды, неге, неге әкелді, не істеу керек |
| Ақпарат көзі | кім хабарлайды: ресми сайт, маман, қауесет; дереккөздің сенімділігі — БАҚ туралы мәтіндердің жиі тақырыбы |